آموزش حسابداری پیمانکاری
حسابداری پیمانکاری چیست ؟
در این مطلب از سرای حسابدار به آموزش حسابداری پیمانکاری می پردازیم. برای کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه باشید. حسابداری پیمانکاری قراردادی است که بین پیمانکار و کارفرما بسته می شود که بر طبق آن یک پروژه بزرگ را به اتمام برسانند. این قرارداد ها بسیار مهم هستند و اجرای آنها برای طرفین قرارداد اهمیت زیادی دارد. طبق این قرارداد باید تمامی هزینهها و درآمدها محاسبه شوند. در این مقاله در مورد حسابداری پیمانکاری و سایر مسائل مربوط به آن صحبت می کنیم.
در واقع حسابداری پیمانکاری، همان حسابداری پروژه می باشد. این قرارداد معمولاً به صورت بلند مدت بسته می شود. پیمانکار از زمان اعلام کردن مناقصه تا پایان و تحویل پروژه مسئول آن خواهد بود. حسابداری در واقع نشان دهنده تعهد و مسئولیت پذیری فرد در مقابل چگونگی اجرا و اتمام پروژه است. معمولاً پروژه های پیمانکاری مربوط به مسائل ساختمانی، تأسیسات، راه و ترابری و… می باشند.
چرخه پیمانکاری در سیستم حسابداری
چرخه نمونه بهصورت گامبهگام چنین پیش میرود :
1️⃣ مناقصه : تشکیل کمیتههای ارزیابی در طرفین، ارائه سه پاکت (ضمانتنامه بانکی، اسناد مناقصه، پیشنهاد قیمت)، ثبت هزینههای قبل از انعقاد قرارداد. این مخارج اگر برنده شوید به حساب پیمان منتقل و اگر نشوید هزینه دوره محسوب میشوند.
2️⃣ انعقاد قرارداد : تعریف اطلاعات ماهوی و ریالی (مبلغ، پیشدریافت، مصالح کارفرما)، تعیین ضرایب کاهنده/افزاینده، تضامین، کارگاهها و شعب بیمه مرتبط، تنظیم سقف تغییرات، ثبت دستورکار/صورتجلسه/الحاقیهها در تاریخچه قرارداد.
3️⃣ کارگاه و عملیات : راهاندازی کارگاهها، تأمین و ثبت مصالح، استفاده از تنخواه کارگاه، ثبت صورت هزینههای نقدی/اعتباری (دفتر مرکزی/کارگاهی)، امکان تسهیم هزینه حقوق و دارایی ثابت بین پروژهها.
4️⃣ صورتوضعیت : سنجش کار انجامشده، ثبت مقادیر و مبالغ تأییدشده توسط دستگاه نظارت، اعمال ضرایب (مالیات، بیمه، حسن انجام کار، انجام تعهدات، ارزش افزوده و سایر ضرایب توافقی)، برداشت از علیالحساب/پیشدریافت/مصالح کارفرما، صدور اسناد مرتبط.
5️⃣ تسویه حساب : دو سمت دارد—بدهی (صورت هزینه و صورتوضعیت پیمانکاری جزء) و مطالبات (صورتوضعیت پیمانکاری). تسویه با صدور اعلامیه پرداخت/رسید دریافت و رعایت ارتباطات سیستمی با ماژول دریافت و پرداخت ثبت میشود.
6️⃣ تحویل موقت و قطعی : پس از تحویل موقت، بخشی از سپرده حسن انجام کار آزاد میشود؛ در تحویل قطعی، با ابطال ضمانتنامهها و استرداد وثایق، مانده سپردهها آزاد خواهد شد.
مهم ترین ارکان حسابداری پیمانکاری
1️⃣ قرارداد : قرارداد توافقی است بین پیمانکار و کارفرما برای انجام یک پروژه. در این قرارداد تمامی تعهدات مشخص می شود.
2️⃣ کارفرما : کارفرما به فردی گفته می شود که پروژه را به پیمانکار می دهد و منابع مالی مورد نیاز را تأمین می کند.
3️⃣ پیمانکار : پیمانکار شخصی است که مسئولیت اجرای پروژه را بر عهده دارد. پیمانکار یک سمت امضا کننده قرارداد می باشد.
4️⃣ شاخص : شاخص عددی می باشد که قیمت هر دوره از پروژه را نسبت به دوره پایه با درصد تعیین می کند.
5️⃣ ناظر مقیم : ناظر مقیم، ناظری است که از طرف کارفرما به شکل کتبی به پیمانکار معرفی می شود. این ناظر روی مراحل انجام پروژه نظارت می کند.
گام به گام حسابداری پیمانکاری
گام اول در آموزش حسابداری پیمانکاری آشنایی با قسمت های مختلف قرارداد پیمانکاری می باشد. در حسابداری پیمانکاری باید با مفاهیم زیر آشنا شوید، این مفاهیم عبارتند از :
1️⃣ اصول و مفهوم های پیمان و قانون های قراردادها.
2️⃣ ثبت مالی حسابداری.
3️⃣ شناسایی درست و دقیق سود شرکت پیمانکاری
4️⃣ استاندارد حسابداری برای فعالیتهای ساخت و همچنین قراردادهای بلندمدت
5️⃣ روشهای شناسایی درآمد به شکل کار تکمیل شده و همچنین درصد پیشرفت کار
6️⃣ مراحل حسابداری پیمانکاری شرکت ها
کدینگ حسابداری پیمانکاری چیست ؟
کدینگ حسابداری پیمانکاری نوعی دسته بندی حساب ها می باشد. با کدینگ حساب ها دارای سطح ها و کدهای مختلفی می شوند. در واقع به شاخه بندی، دسته بندی و کد گذاری کردن حساب ها، کدینگ حسابداری می گویند. کدینگ در حسابداری به معنی شماره گذاری حساب ها می باشد. یکی از روش های کدینگ معمولاً به صورت درختی است.
کدینگ حسابداری با نرم افزار حسابداری راحت تر انجام می شود. نرم افزارها از امکانات زیادی برای انجام کدینگ برخوردار هستند. سرعت و دقت این نرم افزارها در انجام کدینگ بسیار بالا می باشد.
کدینگ حسابداری از مزایای زیادی برخوردار است که بعضی از این مزایا عبارتند از :
1️⃣ استاندارد سازی کردن عملیات های مالی و همچنین یکپارچه نمودن آن ها با کدینگ حسابداری انجام می شود.
2️⃣ کدینگ موجب افزایش سرعت و دقت در ثبت رویدادهای مالی می شود. با این روش میزان خطاها و اشتباهات حسابداری به حداقل می رسد.
3️⃣ با این روش گزارشات مالی ساده تر و با جزییات بیشتر صورت می گیرد. دسترسی به حساب ها با این روش آسان خواهد بود.
4️⃣ با استفاده از کدینگ حسابداری تحلیل و بررسی کردن امور مالی، با قصد سرمایه گذاری یا اندازه گیری دارایی ها بسیار راحت تر انجام می گیرد.
ساختار استاندارد کدینگ
1️⃣ گروه حساب : تمامی حساب های مالی مانند: هزینه، درآمد، بدهی، حقوق مربوط به ذینفعان و… همگی در لایه گروه حساب ها قرار می گیرند.
2️⃣ حساب کل : تمامی حساب های مالی مانند : هزینه، درآمد، بدهی، حقوق مربوط به ذینفعان و… همگی در لایه گروه حساب ها قرار می گیرند.
3️⃣ حساب معین : در این لایه حساب کل و گروه حساب تقسیم شده و ثبت می شوند. حساب معین در واقع ریز شده دو لایه قبلی می باشد.
4️⃣ حساب تفضیلی : حساب معین به صورت کوچکتر درآمده و در این لایه قرار می گیرند. شناسایی حساب ها در این لایه بسیار ساده تر می باشد.
📌 هدف اصلی از انجام کدینگ حسابداری : ساده وارد کردن اطلاعات به نرم افزارهای حسابداری و دریافت گزارش آنها می باشد.
انواع کدینگ حسابداری پیمانکاری
کدینگ دارای انواع مختلفی می باشد که ویژگی های خاص خود را دارند. انواع کدینگ حسابداری پیمانکاری عبارتند از :
1️⃣ کدینگ وجهی
2️⃣ کدینگ متوالی
3️⃣ کدینگ حفظی
4️⃣ کدینگ توده ای
5️⃣ کدینگ سلسه مراتبی
بعضی از کدینگ های حسابداری بر طبق حروف الفبا انجام می شوند.
کدینگ، زبان مشترک ثبتهاست. در پروژههای پیمانکاری، کدهای مجزا برای پروژه، هزینهها، درآمدها، حسابها و هزینههای عمومی و حتی کدهای خاص پروژه تعریف میشوند. نمونههای ذکرشده:
- پروژهها : ۱۰۰۱، ۱۰۰۲ …
- درآمدها : «درآمد قراردادها» ۴۰۰۱؛ «دریافت پیشپرداخت» ۴۰۰۲.
- هزینهها : «مواد» ۵۰۰۱؛ «دستمزد» ۵۰۰۲؛ «ماشینآلات» ۵۰۰۳.
- حسابها : «وجوه نقد» ۱۱۱؛ «حسابها و اسناد دریافتنی» ۱۱۲؛ «موجودی کالا» ۱۱۳؛ «تنخواهگردانها» ۱۱۱۰۰۲؛ «ماشینآلات» ۱۲۳۰۰۳؛ «اسناد پرداختنی» ۳۱۱۰۰۲؛ «هزینههای عمومی» ۷۲۱۰۰۲؛ «قراردادها» ۹۱۳۰۰۲.
این تفکیک باعث شفافیت مالی، کنترل هزینهها و تصمیمگیری بهتر میشود و با استانداردها انطباق دارد.
ثبت های حسابداری پیمانکاری در دفاتر کارفرما + پیمانکار
1️⃣ مطالعات مقدماتی/تفصیلی
- دفاتر کارفرما : «هزینه مطالعاتی/تفصیلی طرح» بدهکار؛ «بانک» بستانکار.
- دفاتر پیمانکار : در این مرحله معمولاً «ثبتی ندارد».
2️⃣ هزینه شرکت در مناقصه
- اگر برنده شوید : انتقال از هزینه اداری به «پروژه/دارایی در جریان ساخت».
- اگر برنده نشوید : هزینه دوره باقی میماند.
3️⃣ ضمانتنامهها
- کارمزد و سپرده نقدی ضمانتنامه (پیمانکار) : ثبت کارمزد در هزینه عمومی، «سپرده نقدی نزد بانک»، استفاده از حسابهای انتظامی و «طرف حساب انتظامی» برای صدور/ابطال.
- در مراحل پسینی، ابطال یا ضبط ضمانتنامه با ثبتهای عکس یا شناسایی جرائم عدم انجام تعهدات ثبت میشود.
4️⃣ پیشدریافت/پیشپرداخت
- دفاتر پیمانکار : «بانک» بدهکار؛ «پیشدریافتها» بستانکار.
- دفاتر کارفرما : «پیشپرداختها» بدهکار؛ «بانک» بستانکار.
5️⃣ هزینههای کارگاه و تنخواه
- پرداخت به تنخواه : «تنخواهگردان» بدهکار؛ «بانک» بستانکار.
- مصرف تنخواه در پروژه : «پروژه در جریان تکمیل» بدهکار؛ «تنخواه» بستانکار.
- هزینههای تاسیس کارگاه (پیمانکار) : «پروژه در جریان تکمیل» بدهکار؛ «بانک» بستانکار.
6️⃣ صورتوضعیت پیمانکاری (درآمد پیمانکار / هزینه برای کارفرما)
- پیمانکار : «حسابهای دریافتنی»، «پیشپرداخت مالیات»، «پیشپرداخت بیمه»، «سپرده حسن انجام کار»، «پیشدریافتها» بدهکار؛ «صورتوضعیتهای تأییدشده» بستانکار.
- کارفرما : «دارایی در جریان ساخت» بدهکار؛ «مالیات پرداختنی»، «بیمه پرداختنی»، «سپرده پرداختنی»، «پیشپرداختها»، «حسابهای پرداختنی» بستانکار.
7️⃣ دریافت/پرداخت صورتوضعیت
- پیمانکار : «بانک» بدهکار؛ «حسابهای دریافتنی» بستانکار.
- کارفرما : «حسابهای پرداختنی» بدهکار؛ «بانک» بستانکار.
8️⃣ شناسایی سود پیمان در پایان دوره
- پیمانکار : «صورتوضعیتهای تاییدشده» بدهکار؛ «پروژه در جریان تکمیل» بدهکار؛ «سود پیمان» بستانکار.
فرمول مرسوم گزارشدهی داخلی :
سود دوره = (کل درآمدپیمان–کل مخارج پیمان برآوردی/واقعی) × درصدپیشرفت(کل درآمد پیمان – کل مخارج پیمان برآوردی/واقعی) × درصد پیشرفت (کلدرآمدپیمان–کل مخارج پیمان برآوردی/واقعی) × درصدپیشرفت – سود شناساییشده قبلی.
- پیمانکار : «صورتوضعیتهای تاییدشده» بدهکار؛ «پروژه در جریان تکمیل» بدهکار؛ «سود پیمان» بستانکار.
9️⃣ تحویل موقت/قطعی و سپرده حسن انجام کار
آزادسازی تدریجی سپرده به تناسب تحویلها و ابطال تضامین مرتبط ثبت میشود.
انواع پیمان و جایگاه آن ها در ثبت حسابداری پیمانکاری
1️⃣ پیمانهای غیرعمرانی : قراردادهایی خارج از بودجه عمرانی دولت.
2️⃣ پیمان مقطوع : مبلغ کل یا نرخ واحد ثابت.
3️⃣ پیمان امانی/مدیریت اجرا : مخارج واقعی + حقالزحمه/درصد مشخص برای پیمانکار.
4️⃣ پیمانهای عمرانی : قرارداد با دستگاههای اجرایی و مبتنی بر فهرستبها؛ مشمول تعدیل، نرخهای بیمهای و الزامات کنترلی خاص.
جدول ثبت های کلیدی حسابداری پیمانکاری
| رویداد | دفاتر پیمانکار | دفاتر کارفرما |
|---|---|---|
| ثبت صورتوضعیت تأییدشده | حسابهای دریافتنی + پیشپرداخت مالیات + پیشپرداخت بیمه + سپرده حسن انجام کار + پیشدریافتها ↔ صورتوضعیتهای تأییدشده | دارایی در جریان ساخت ↔ مالیات پرداختنی + بیمه پرداختنی + سپرده پرداختنی + پیشپرداختها + حسابهای پرداختنی |
| دریافت وجه صورتوضعیت | بانک ↔ حسابهای دریافتنی | حسابهای پرداختنی ↔ بانک |
| پیشدریافت/پیشپرداخت | بانک ↔ پیشدریافتها | پیشپرداختها ↔ بانک |
| هزینههای کارگاه از تنخواه | پروژه در جریان تکمیل ↔ تنخواه | — |
| کارمزد/سپرده ضمانتنامه | هزینه عمومی + سپرده نزد بانک ↔ بانک | — |
| شناسایی سود پیمان پایان دوره | صورتوضعیتهای تأییدشده + پروژه در جریان تکمیل ↔ سود پیمان | — |
| آزادسازی سپرده حسن انجام کار | بانک ↔ سپرده حسن انجام کار | سپرده حسن انجام کار ↔ بانک |
📌 یادآوری : بسته به مفاد قرارداد، ضرایب کاهنده/افزاینده (مالیات، بیمه، حسن انجام کار، انجام تعهدات، VAT و سایر ضرایب توافقی) در فرم صورتوضعیت اعمال و معینهای مرتبط از تنظیمات سیستم پیمانکاری خوانده میشوند.
انواع هزینه ها در حسابداری پیمانکاری
1️⃣ هزینههای مستقیم پروژه : مواد و مصالح، دستمزد عوامل اجرایی، ماشینآلات و تجهیزات (اجاره، سوخت، نگهداری).
2️⃣ هزینههای غیرمستقیم پروژه : اداری/مدیریت پروژه، خدمات پشتیبان (مشاوره، طراحی، نظارت، آزمایش).
3️⃣ سربار کارخانه/تولید : نگهداری، حقوق اداری، انرژی، انبارداری و حملونقل داخلی.
4️⃣ هزینههای مالی : بهره تسهیلات و مالیاتهای مرتبط.
5️⃣ هزینههای پیشبینینشده : حوادث و ریسکهای ناگهانی (در چارچوب پروژه).
6️⃣ سرمایهای : خرید ماشینآلات، احداث و توسعه تأسیسات موردنیاز.
روش شناسایی درآمد ها در حسابداری پیمانکاری
1️⃣ روش شناسایی درآمد بر اساس درصد پیشرفت کار :
درآمد در این روش با توجه به نسبت پیشرفت کار در انتهای دوره مالی شناسایی می شود.
2️⃣ روش شناسایی درآمد با توجه به کار تکمیل شده :
در این روش سود در پایان پروژه مشخص می شود. هر چقدر مدت پروژه طولانی باشد باز هم سود در انتهای مدت پروژه شناسایی می شود. صورت وضعیت تأیید شده ماهیت بستانکار دارد و مانند درآمد می باشد.
📍ثبت های مربوط به شناسایی سود پیمان
📍 ثبت حسابداری پیمانکاری در دفاتر کارفرما
📍پرداخت وجه صورت وضعیت شماره (۱)
ثبت حسابداری پیمانکاری در دفاتر پیمانکار : صورت وضعیت های تایید شده ** پروژه در جریان تکمیل ** سود پیمان ** ثبت حسابداری در دفاتر کارفرما : ساختمان ** دارایی در جریان ساخت **
حساب های پرداختنی ** بانک ** ثبت بابت پرداخت وجه صورت وضعیت شماره … – بعد از پایان کار : – سپرده حسن انجام کار ** بانک ** بابت ثبت پرداخت سپرده حسن انجام کار
ثبت حسابداری پیمانکاری در دفاتر پیمانکار : بانک ** حساب های دریافتنی ** ثبت دریافت کردن صورت وضعیت شماره … – بعد از پایان کار : – بانک ** سپرده حسن انجام کار ** بابت ثبت دریافت سپرده حسن انجام کار
بیمه و مالیات در حسابداری پیمانکاری
بیمه و مالیات از عوامل مهم و طبیعی برای حسابداری پیمانکاری می باشد. هر زمان که بحث درآمد پیش بیاید این دو گزینه بسیار مهم می باشند چه در قراردادهای بلند مدت و چه کوتاه مدت.
حسابداری پیمانکاری بلند مدت در استاندارد حسابداری شماره ۹ تعریف شده است. بیمه این نوع حسابداری هم در ماده ۳۸ مالیات های مستقیم مشخص گشته است. طبق این ماده کارفرما باید پنج درصد ناخالص از هر صورت وضعیت را مشخص و نگهداری کند.
بیمه در حسابداری پیمانکاری شامل ۱۴ درصد ناخالص کارکرد حق بیمه قرارداد مشاوره ای، ۱۶ درصد حق بیمه بیکاری است؛ که ۱۲ درصد سهم کارفرما و ۳٫۶ درصد سهم پیمانکار می باشد.
نرمافزار ها در حسابداری پیمانکاری
1️⃣ سپیدار : ماژول پیمانکاری با امکانات تعریف قرارداد، ضرایب، تضامین، کارگاه، صورتهزینه و صورتوضعیت، تسویهها، گزارش مرور قرارداد (پیمانکاری/پیمانکاری جزء) و ارتباط با دریافت و پرداخت/انبار/حقوق و دستمزد/دارایی ثابت.
2️⃣ هوفر : مدیریت ثبت هزینه/درآمد، صورتوضعیت، بودجه و گزارشهای مالی پروژهای.
3️⃣ فرداد : چرخه کامل «صفر تا صد» اجرا، ارکان، روشهای شناسایی، نمونه پروژه و قراردادها.
4️⃣ یاس سیستم : تکیه بر اصول عمومی حسابداری پیمانکاری، گزارشگری مالی، ابزارهای مدیریت پروژه/اسناد و انطباق با قوانین و مقررات
ثبت حسابداری صورت وضعیت پیمانکاری در دفاتر پیمانکار ، کارفرما
✅ صورتوضعیتها میتوانند «موقت»، «ماقبل قطعی» یا «قطعی» باشند. ترتیب شماره/تاریخ باید رعایت شود و معمولاً تنها آخرین صورتوضعیت قابل ویرایش است.
✅ تغییرات قرارداد (الحاقیه، دستورکار، صورتجلسه، متمم) در تاریخچه قرارداد ثبت و مبلغ نهایی بر همان اساس بازمحاسبه میشود.
✅ در نسخههای جدید سیستمها، میتوان معین ضرایب را در فرم تعریف ضریب مشخص کرد و در صورت تغییر مقادیر، از «محاسبه مجدد» برای بازگردانی به مقادیر سیستمی استفاده نمود.
جمعبندی :
«حسابداری پیمانکاری» یعنی ثبت و گزارشدهی کامل چرخه پروژه از مناقصه تا تحویل قطعی: تعریف قرارداد، ضرایب، تضامین، کارگاه و کارکرد بیمه/مالیات؛ ثبت صورتهزینه و صورتوضعیت؛ تسویه بدهی/مطالبات؛ و شناسایی سود طبق استاندارد شماره ۹ با تکیه بر درصد پیشرفت کار. ثبتهای حسابداری پیمانکاری در دفاتر کارفرما و پیمانکار، با کدینگ حسابداری پیمانکاری دقیق، مسیر گزارشدهی را روشن میکند.
نرمافزارهای تخصصی (سپیدار/هوفر/فرداد/یاس سیستم) این مسیر را عملیاتی میکنند: از تعریف ضریب و قرارداد تا مرور قرارداد و گزارشهای ریالی/فیزیکی. نتیجه روشن است: اطلاعات مرتبط، قابل اتکا و بهنگام؛ مدیریت بودجه و هزینه؛ و تصمیمهای مالی صحیح در پروژههای پیمانکاری.
حسابداری پیمانکاری چه کاری انجام میدهد ؟
ثبت و گزارشدهی مالی پروژههای قراردادی: هزینهها (مستقیم/غیرمستقیم/سرمایهای/پیشبینینشده)، درآمدهای مبتنی بر پیشرفت، صورتوضعیتها، تضامین، پیشدریافت/علیالحساب، و خروجیهایی مانند ترازنامه/سود و زیان/جریان وجوه نقد پروژهای.
«صورتوضعیت» در ثبت حسابداری پیمانکاری چگونه عمل میکند ؟
در پیمانکار، «صورتوضعیتهای تأییدشده» مبنای شناسایی درآمد و ایجاد «حسابهای دریافتنی»، «سپرده حسن انجام کار» و کسورات قانونی است؛ در کارفرما، «دارایی در جریان ساخت» بدهکار و کسورات/پرداختنیها بستانکار میشوند.
مزایا کدینگ حسابداری پیمانکاری چیست ؟
با کد پروژه، کد هزینه، کد درآمد و کد حسابها، ردیابی و گزارش تحلیلی شفاف میشود: ۱۰۰۱ برای پروژه؛ ۵۰۰۱ مواد؛ ۵۰۰۲ دستمزد؛ ۴۰۰۱ درآمد قراردادها؛ ۱۱۱ وجوه نقد؛ ۱۱۲ دریافتنی؛ ۳۱۱۰۰۲ اسناد پرداختنی؛ ۷۲۱۰۰۲ هزینههای عمومی و … .
اسناد کارگاهی و تنخواه چگونه در ثبت حسابداری پیمانکاری مینشینند ؟
پرداخت به تنخواه: «تنخواهگردان» بدهکار/«بانک» بستانکار. مصرف تنخواه: «پروژه در جریان تکمیل» بدهکار/«تنخواه» بستانکار. برای اسناد کارگاهی، تعیین کارگاه در سند الزامی است.
نقش بیمه و مالیات در حسابداری پیمانکاری چیست ؟
کارفرما در هر صورتوضعیت، کسورات قانونی مانند مالیات و بیمه را اعمال و بخشی از مبلغ (مانند سپرده حسن انجام کار) را نگه میدارد؛ مفاصاحساب تأمین اجتماعی شرط آزادسازی نهایی سپرده است.
ثبتهای قبل از انعقاد قرارداد در حسابداری پیمانکاری چگونه است ؟
مخارج مناقصه/ضمانتنامهها ابتدا هزینهاند؛ اگر برنده شوید، به بهای تمامشده پیمان (پیمان/دارایی در جریان ساخت) منتقل میشوند؛ اگر نتیجه در دوره بعد مشخص شود و برنده نشوید، بهعنوان هزینه دوره فعلی باقی میمانند.
دیدگاهتان را بنویسید