اظهارنامه برآوردی چیست ؟ مراحل اعتراض به آن
اظهارنامه برآوردی چیست ؟ مراحل اعتراض به آن
اظهارنامه برآوردی، نوعی اظهارنامه مالیاتی است که سازمان امور مالیاتی کشور برای مودیانی تنظیم میکند که اظهارنامه مالیاتی خود را ارائه نکردهاند یا اظهارنامهای ناقص، خلاف واقع یا خلاف مقررات ثبت کردهاند. در چنین وضعی، سازمان بهجای مودی و بر پایه دادهها و شواهد موجود، درآمد مشمول مالیات و مبلغ مالیات را تعیین مینماید و نتیجه را بهصورت ابلاغ الکترونیکی در کارپوشه مودی قرار میدهد. پس از ابلاغ، مودی عملاً با دو مسیر روبهرو است: یا مالیات تعیینشده را پرداخت کند یا اگر نسبت به رقم و ایرادات مطرحشده موافق نیست، در مهلت مقرر اعتراض خود را ثبت و پیگیری کند.
پایه قانونی و هدف صدور اظهارنامه برآوردی
در ارتباط با اظهارنامه برآوردی ، به ماده ۹۷ قانون مالیاتهای مستقیم (و اصلاحات آن) اشاره میشود؛ جایی که سازمان در صورت خودداری مودی از ارائه اظهارنامه در موعد قانونی یا ارائه اظهارنامه غیرمنطبق با مقررات، میتواند نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی اقدام کند و مالیات را مطالبه نماید.
در کنار مبنای قانونی، هدف کلی این سازوکار نیز : سروسامان دادن به سیستم سنتی مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی است ؛ به این معنا که سازمان با ردگیری جریان اطلاعات فعالان اقتصادی و پردازش دادهها، امکان تشخیص مالیات برای مودیانی را که از تکالیف خود طفره میروند یا دادههای متناقض ارائه میکنند، تقویت میکند. همین رویکرد باعث شده تکیه بر دادهها و تبادل اطلاعات، پررنگتر شود و برآورد بر اساس شواهد و اطلاعات موجود شکل بگیرد.
بخشنامه اظهارنامه برآوردی
علاوه بر مبنای قانونی صدور اظهارنامه برآوردی، «مطابق با اعلام سازمان مالیات» از این پس برای کلیه افرادی که مشمول پرداخت مالیات بر ارزش افزوده هستند نیز اظهارنامه برآوردی تهیه خواهد شد. بر این اساس، مودیان مشمول مالیات ارزش افزوده—چه ملزم به صدور صورتحساب الکترونیکی باشند و چه نباشند—موظفاند تا آخر فروردین ماه سال جاری از طریق ورود به کارپوشه خود، اظهارنامه را اصلاح، تکمیل یا استرداد کنند. در همین چارچوب، ابلاغیهها و پیگیریهای مرتبط نیز در مسیرهای الکترونیکی و کارتابلهای مربوط انجام میشود و مودی باید از همان مسیر، وضعیت خود را بررسی و اقدام لازم را انجام دهد.
چه کسانی مشمول اظهارنامه برآوردی میشوند ؟
اظهارنامه برآوردی محدود به یک گروه خاص نیست و مشمولین از جمله موارد زیر می باشند :
✅ اشخاص حقیقی
اشخاص حقیقی معمولاً در این حالتها مشمول میشوند :
- عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر؛
- اشتباه در درج اطلاعات یا عدم مطابقت اطلاعات ثبتشده با مقررات.
✅ اشخاص حقوقی
برای اشخاص حقوقی (مانند شرکتها) نیز مواردی مثل درج اشتباه یا غیرواقعی در :
- صورت سود و زیان
- ترازنامه
- صورت درآمد و هزینه
- خلاصه درآمد و هزینه
همه مودیان (حقیقی و حقوقی) در صورت تخلف در ارائه اظهارنامه و تلاش برای فرار مالیاتی، میتوانند مشمول دریافت اظهارنامه برآوردی شوند؛ و به عنوان مثال برای اظهارنامه اشخاص حقوقی باید حداقل شامل ترازنامه و حساب سود و زیان باشد.
ثبت نام دوره رایگان مالیاتی
سازمان اظهارنامه برآوردی را بر چه مبنایی تهیه میکند ؟
یکی از مهمترین بخشها در پاسخ به « اظهارنامه برآوردی چیست ؟ » این است که سازمان بر اساس چه دادههایی برآورد را تنظیم میکند. نکته کلیدی این است که سازمان از ترکیب دادههای موجود استفاده میکند تا درآمد و مالیات را تعیین کند.
منابع و دادههای مورد استفاده برای برآورد :
1️⃣ اطلاعات سامانه معاملات فصلی
2️⃣ گردش حسابهای بانکی مودی و گزارشهای بانکی مربوط به تراکنشهای ورودی و خروجی
3️⃣ بیمهنامهها و همچنین دادههای بیمه مانند تعداد نیروی کار و حقبیمههای پرداختی
4️⃣ اطلاعات مالی و داراییها و اموال مودی
5️⃣ صورت وضعیت درآمد و هزینه از جمله هزینههای عملیاتی
6️⃣ اظهارنامههای مالیاتی سالهای گذشته
7️⃣ اطلاعات دستگاه پوز مودی طی دوره مالیاتی
8️⃣ فروشهای ثبتشده در سامانه مودیان یا خریدهایی که توسط شرکای تجاری/فروشندگان دیگر برای مودی ثبت شده است
9️⃣ دفاتر قانونی
🔟 گزارش مستند مامورین مالیاتی با دلایل کافی و معتبر
✅ مراجعه حضوری ممیز به محل کسب و بررسی اسناد و مدارک در محل فعالیت و برآورد تجهیزات، داراییها و موجودی انبار
✅ گزارش اشخاص ثالث مانند شرکای تجاری یا پیمانکارانی که با مودی همکاری داشتهاند
بسته به میزان و نوع تخلف مودی، ممکن است منابع مختلفی بررسی شوند؛ یعنی دامنه دادههایی که برای برآورد به کار میرود میتواند متناسب با وضعیت پرونده متفاوت باشد.
اظهارنامه براوردی چه زمانی تهیه میشود ؟
اظهارنامه برآوردی زمانی مطرح میشود که سازمان امور مالیاتی کشور، به این نتیجه برسد که اطلاعات لازم برای تشخیص مالیات، از مسیر معمولِ «تسلیم صحیح و بهموقع اظهارنامه» از سمت مودی تامین نشده است. در چنین وضعی، سازمان به جای مودی و در واکنش به وضعیت پرونده او، اظهارنامهای را تنظیم میکند که بر اساس دادهها و شواهد موجود، «درآمد مشمول مالیات» و «مبلغ مالیات» را برای مودی تعیین مینماید.
بنابراین نقطه شروعِ موضوع، معمولاً یک «خلأ یا ایراد جدی» در فرآیند اظهارنامه عادی است؛ یعنی جایی که مودی اظهارنامه را ارسال نکرده، یا اظهارنامهای ارائه داده که مطابق مقررات نیست، یا اطلاعات ناقص/خلاف واقع در آن درج شده، یا میان دادههای اعلامی مودی و اطلاعاتی که سازمان در اختیار دارد، اختلاف و مغایرت قابل توجهی دیده میشود.
سامانه اظهارنامه برآوردی و محل مشاهده ابلاغیه
پس از صدور، مودی باید بداند ابلاغیه کجا قرار میگیرد و از چه مسیری میتواند آن را ببیند.
1️⃣ درگاه ملی خدمات مالیات به آدرس my.tax.gov.ir
2️⃣ سامانه مودیان و آدرس tax.gov.ir
نکته مشترک این است که ابلاغیه اظهارنامه برآوردی در بخش «کارتابل ابلاغ الکترونیک» پروفایل/پرونده مالیاتی مودی قرار میگیرد. بنابراین مودی با نام کاربری و رمز عبور وارد سامانه میشود، و پس از طی فرآیند ورود (از جمله درج رمز یکبار مصرف/رمز موقت که در یکی از متنها آمده)، به کارتابل ابلاغ الکترونیک میرود و ابلاغیههای مرتبط را مشاهده میکند.
نحوه ثبت اظهارنامه برآوردی
منظور از «نحوه ثبت اظهارنامه برآوردی» برای مودی، مسیر عملی مشاهده و اقدام بعد از ابلاغ است. مسیر کلی به این شکل است :
1️⃣ ورود به سامانه (my.tax.gov.ir یا سامانه مودیان) با نام کاربری و رمز عبور
2️⃣ وارد کردن رمز موقت/کد ارسالی (در صورت نمایش)
3️⃣ رفتن به بخش کارتابل ابلاغ الکترونیک
4️⃣ مشاهده ابلاغیههای مربوط به اظهارنامه برآوردی
5️⃣ انتخاب مسیر اقدام: پذیرش و پرداخت یا ثبت اعتراض
ثبت اعتراض به اظهارنامه برآوردی
اگر مودی نسبت به مالیات تعیینشده یا ایرادات واردشده به نحوه ارائه اظهارنامه خود اعتراض داشته باشد، امکان اعتراض وجود دارد . روی «مهلت» و «مسیر سامانهای» تاکید می شود .
✅ مهلت اعتراض به اظهارنامه برآوردی
- مهلت اصلی برای اقدام اولیه : ۳۰ روز پس از تاریخ ابلاغ
- ابتدا ظرف ۳۰ روز از زمان ابلاغ اعتراض به برگ تشخیص به ممیز کل
- سپس در صورت عدم پذیرش نظر ممیز کل، ۲۰ روز از ابلاغ رأی برای طرح اعتراض در هیات حل اختلاف مالیات بدوی
- و اگر اعتراض به رأی بدوی مطرح شود، ۲۰ روز از ابلاغ رأی بدوی برای هیات حل اختلاف مالیات تجدیدنظر
برخی گمان میکنند مبنای محاسبه ۳۰ روز از زمان «دریافت» است، اما تاریخ صدور/ارسال ابلاغ بهعنوان مبنا معرفی می شود .
| مرحله اقدام | مهلت/زمان اعلامشده |
|---|---|
| اعتراض اولیه پس از ابلاغ اظهارنامه/برگ تشخیص | ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ |
| اعتراض پس از نظر/رأی ممیز کل (هیات بدوی) | ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی |
| اعتراض در مرحله تجدیدنظر | ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی بدوی |
✅ مسیر ثبت اعتراض به اظهارنامه برآوردی
1️⃣ ورود به tax.gov.ir
2️⃣ ورود به پرونده مالیاتی با نام کاربری و رمز عبور
3️⃣ رفتن به بخش «درخواستها»
4️⃣ انتخاب گزینه مربوط به اعتراض به بدهی
نکات مهم درباره اعتراض به اظهارنامه برآوردی
همیشه روی «مستند بودن اعتراض» تاکید می شود . یعنی صرف اعلام کلی اعتراض کافی نیست و اعتراض باید همراه با مدارک و مستندات لازم ارائه شود؛ و همچنین به مواردی مثل ارائه اظهارنامه واقعی و تکمیل دفاتر قانونی و ضمیمه کردن مدارک (فاکتورها، گردش بانکی، قراردادها) اشاره می شود .اگر اظهارنامه در موعد مقرر تسلیم نشده باشد، مجازات و جریمههای عدم تسلیم بهطور خودکار لغو نمیشود و مودی باید اعتراض خود را در پرونده مالیاتی ثبت کند تا رسیدگی انجام شود.
پرداخت مالیات اظهارنامه برآوردی
اگر مودی اظهارنامه برآوردی را بپذیرد یا اعتراض او پذیرفته نشود، باید مالیات تعیینشده را پرداخت کند. در این رابطه هم روشهای الکترونیکی و هم روش حضوری مطرح است .
📌 روشهای پرداخت
1️⃣ مراجعه حضوری به ادارات مالیات
2️⃣ پرداخت الکترونیکی از طریق tax.gov.ir (از بخش «سایر خدمات مالیاتی» و انتخاب «پرداخت الکترونیک مالیات»)
3️⃣ پرداخت از طریق payments.tax.gov.ir با شناسه ۳۰ رقمی نسیم
4️⃣ پرداخت آنلاین از طریق my.tax.gov.ir
5️⃣ پرداخت حضوری با دریافت قبض
در برخی موارد امکان تقسیط با موافقت اداره مالیاتی وجود دارد. همچنین در یک متن، سه حالت پرداخت بهصورت پرداخت یکجا، تقسیط، و پرداخت از طریق نرمافزارهای مالیاتی مطرح است.
نکات تکمیلی درباره ابلاغیه و کارپوشه
پس از صدور اظهارنامه برآوردی، مودی معمولاً پیام صدور دریافت میکند و سپس باید با ورود به سامانه، در کارتابل ابلاغ الکترونیک پرونده مالیاتی خود، ابلاغیه را مشاهده کند. بعد از مشاهده، اگر مودی اطلاعات مندرج را بپذیرد، مسیر پرداخت فعال میشود و اگر نپذیرد، مسیر اعتراض ثبت میگردد.
جمعبندی
اظهارنامه برآوردی وقتی وارد پرونده مودی میشود که اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر ارائه نشده باشد، یا اظهارنامه ارائهشده ناقص، خلاف واقع یا غیرمنطبق با مقررات باشد، یا میان اطلاعات اظهارشده و دادههایی که سازمان در اختیار دارد مغایرت قابل توجهی دیده شود.
برای تهیه آن زمان قطعی و یکسانی اعلام نشده، اما معمولاً پس از پایان مهلت ارسال اظهارنامه و در مدت کوتاهی بعد از روشن شدن مشکل، سازمان با تکیه بر اطلاعات موجود اقدام به تهیه برآورد میکند و نتیجه را بهصورت الکترونیکی در کارپوشه/کارتابل ابلاغ الکترونیک مودی قرار میدهد. از آن نقطه، مودی باید ابلاغیه را مشاهده کند و سپس تصمیم بگیرد: اگر اطلاعات و مبلغ مالیات را پذیرفت، مسیر پرداخت از روشهای اعلام شده (الکترونیکی یا حضوری) را انجام دهد؛ و اگر نسبت به مالیات تعیینشده یا ایرادات مطرحشده اعتراض دارد، در مهلت مقرر (۳۰ روز از تاریخ ابلاغ) اعتراض خود را از مسیر پرونده مالیاتی ثبت و پیگیری کند.
سوالات متداول
اظهارنامه برآوردی معمولاً برای چه کسانی صادر میشود ؟
برای مودیانی که در مهلت قانونی اظهارنامه را ارسال نکردهاند یا اظهارنامه ناقص/خلاف مقررات ثبت کردهاند.
اظهارنامه برآوردی را از کجا باید ببینیم ؟
از بخش «کارتابل ابلاغ الکترونیک» در کارپوشه مالیاتی (my.tax.gov.ir یا tax.gov.ir) قابل مشاهده است.
بعد از ابلاغ اظهارنامه برآوردی چند روز فرصت اعتراض داریم ؟
حداکثر ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ برای ثبت اعتراض در سامانه فرصت دارید.
اعتراض به اظهارنامه برآوردی را از چه مسیری ثبت کنیم ؟
از داخل پرونده مالیاتی و بخش «درخواستها» و مسیر ثبت اعتراض/شکایت در سامانه انجام میشود.
اگر اعتراض در مرحله اول پذیرفته نشود، مرحله بعدی اظهارنامه برآوردی چیست ؟
در صورت عدم پذیرش نظر ممیز کل، امکان طرح اعتراض در هیات حل اختلاف مالیات بدوی طبق مهلتهای اعلامی وجود دارد.
آیا اظهارنامه برآوردی را خود مودی باید ارسال کند ؟
خیر؛ اظهارنامه برآوردی را سازمان تنظیم میکند و در کارپوشه مودی ابلاغ میشود.
پرداخت مالیات اظهارنامه برآوردی از چه روشهایی ممکن است ؟
هم مراجعه حضوری به ادارات مالیات و هم پرداخت الکترونیکی از مسیرهایی مثل tax.gov.ir یا payments.tax.gov.ir امکانپذیر است.
دیدگاهتان را بنویسید