ماده 167 قانون مالیات های مستقیم ( تقسیط بدهی مالیاتی )
تقسیط بدهی مالیاتی
وقتی مبلغ مالیات قطعی سنگین است و پرداخت یکجای آن نقدینگی کسبوکار را مختل میکند، قانونگذار در ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم راه را باز گذاشته است: امکان تقسیط اصل بدهی و حتی جرایم از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی. این اختیار با بخشنامههای اجرایی ۱۴۰۴ شفافتر شده و حالا مودی میتواند با ارائه درخواست مستند، پیشپرداخت حداقل ۲۰٪ (در برخی رویهها ۳۰٪) و رعایت زمانبندی، مالیات را مرحلهای بپردازد. در ادامه، شرایط، انواع قابلتقسیط، مسیر ثبت درخواست در my.tax.gov.ir و نیز قواعد جریمه (ماده ۱۹۰) و بخشودگی جرایم (ماده ۱۹۱) را کاربردی مرور میکنیم.
ماده ۱۶۷ قانون مالیاتهای مستقیم
ماده ۱۶۷ (اصلاحی ۱۳۸۰/۱۱/۲۷) مقرر میدارد :
«وزارت امور اقتصادی و دارایی یا سازمان امور مالیاتی کشور میتواند نسبت به مودیانی که قادر به پرداخت بدهی مالیاتی خود اعم از اصل و جریمه به طور یکجا نیستند، از تاریخ ابلاغ مالیات قطعی، بدهی مربوط را حداکثر به مدت سه سال تقسیط نماید.»
این ماده به مودیان اجازه میدهد تا با ارائه درخواست و اثبات ناتوانی مالی، مالیات خود را به صورت اقساطی پرداخت کنند. مبنای تمام بخشنامهها و دستورالعملهای بعدی نیز همین ماده قانونی است.
شرایط تقسیط بدهی مالیاتی
برای آنکه سازمان امور مالیاتی با تقسیط موافقت کند، مودی باید چند شرط کلیدی را رعایت کند :
1️⃣ صدور برگ قطعی مالیات
تنها بدهیهایی قابل تقسیط هستند که برگ قطعی آنها صادر و ابلاغ شده باشد.
2️⃣ درخواست کتبی یا الکترونیکی
مودی باید ظرف یکسال پس از پایان مهلت اظهارنامه یا سررسید پرداخت، درخواست تقسیط را ثبت کند. این کار یا از طریق سامانهtax.gov.ir یا به صورت کتبی انجام میشود.
3️⃣ پرداخت پیشپرداخت
معمولاً حداقل ۲۰٪ بدهی باید نقداً پرداخت شود؛ در برخی رویههای مالیات عملکرد، تا ۳۰٪ نیز الزامی است.
4️⃣ ارائه مدارک اثبات ناتوانی
مودی باید مستنداتی مانند صورتهای مالی، گردش حساب، بدهیهای بانکی یا قراردادهای اجاره ارائه دهد.
5️⃣ بررسی و موافقت ممیز مالیاتی
پس از ثبت درخواست، ممیز مدارک را بررسی کرده و در صورت احراز ناتوانی، با تقسیط موافقت میکند.
حداکثر مدت تقسیط مالیات در سال ۱۴۰۴
طبق آخرین بخشنامههای تفویض اختیار :
- مالیاتهای مستقیم → حداکثر ۳ سال
- مالیات بر ارزش افزوده → حداکثر ۹ ماه
🔹 اگر درخواست بعد از مهلت یکساله ارائه شود، به ازای هر ماه تأخیر، یک ماه از مدت تقسیط کسر میشود. در نهایت :
- برای مالیاتهای مستقیم حداکثر ۱ سال
- برای مالیات بر ارزش افزوده حداکثر ۶ ماه
🔹 اصناف و مشاغل میتوانند مالیات مقطوع خود را در ۱۵ قسط پرداخت کنند.
ثبت نام دوره رایگان مالیاتی
کدام مالیاتها قابل تقسیط هستند ؟
تقسیط بدهی مالیاتی محدود به نوع خاصی از مالیات نیست و در چند حوزه مهم قابل اعمال است :
1️⃣ مالیات عملکرد
مالیاتی است که به سود خالص اشخاص حقیقی و حقوقی تعلق میگیرد. امکان تقسیط آن تا ۳ سال وجود دارد. در برخی بخشنامهها پرداخت ۳۰٪ پیشپرداخت به عنوان شرط آمده است.
2️⃣ مالیات بر ارزش افزوده
به دلیل ماهیت مصرفی و دورهای بودن، حداکثر زمان تقسیط آن کمتر (۹ ماه) است. در صورت تأخیر، مدت به ۶ ماه کاهش مییابد.
3️⃣ مالیات کارتخوان
مودی باید ابتدا ۲۰٪ بدهی را نقداً بپردازد و باقیمانده طبق توافق قسطبندی میشود. درخواست از طریق سامانه مالیاتی یا اداره امور مالیاتی ثبت میشود.
4️⃣ مالیات بر ارث
از آنجا که وراث پیش از پرداخت مالیات امکان فروش ترکه را ندارند، قانونگذار اجازه داده است این مالیات نیز مانند سایر مالیاتهای مستقیم تا ۳ سال تقسیط شود.
5️⃣ تقسیط مالیات در چارچوب تبصره ۱۰۰
بر اساس اعلام سازمان امور مالیاتی، در اجرای ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم و تبصرههای مربوط، دستورالعملی صادر شده است که به موجب آن :
- مالیات عملکرد سال ۱۴۰۳ برخی از صاحبان مشاغل مشمول تبصره ۱۰۰ میتواند تا ۹ قسط مساوی پرداخت شود.
- هدف این دستورالعمل، ایجاد وحدت رویه و تسهیل پرداخت مالیات مقطوع اصناف است تا فشار مالی کمتری بر این گروه وارد شود.
مدارک و مراحل درخواست تقسیط
1️⃣ ورود به سامانهtax.gov.ir یا ارائه درخواست کتبی
2️⃣ تکمیل فرم مخصوص تقسیط و انتخاب گزینه مربوط در اظهارنامه
3️⃣ ضمیمه کردن مدارک اثبات ناتوانی مالی
4️⃣ پرداخت پیشپرداخت (۲۰ یا ۳۰ درصد بدهی)
5️⃣ بررسی توسط ممیز و تأیید نهایی رئیس اداره مالیاتی
6️⃣ صدور فرم رسمی تقسیط شامل تعداد اقساط، مبالغ و تاریخ سررسید
7️⃣ پرداخت اقساط از طریق سامانه آنلاین یا بانکهای مجاز
جریمه و عواقب تاخیر در پرداخت اقساط
تقسیط بدهی مالیاتی به معنای معافیت از جریمه نیست. بر اساس ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم :
1️⃣ تأخیر در پرداخت اقساط مشمول جریمه ۲.۵٪ در ماه میشود.
2️⃣ اگر مودی یک قسط را پرداخت نکند، کل بدهی حال میشود و اداره مالیات با صدور اجراییه اصل بدهی و جرایم را یکجا مطالبه میکند.
بخشودگی جرایم مالیاتی طبق ماده ۱۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم
ماده ۱۹۱ به سازمان امور مالیاتی اختیار میدهد که در صورت ارائه درخواست و وجود دلایل موجه، بخشی یا تمام جرایم مالیاتی مودی را ببخشد. این ماده بیشتر برای کسانی کاربرد دارد که یا بدهی خود را تقسیط کردهاند و اقساط را منظم میپردازند، یا به دلیل شرایط خارج از اختیارشان نتوانستهاند بهموقع مالیات بدهند.
✅ تفاوت مهم با ماده ۱۹۰ این است که جریمه دیرکرد همیشه محاسبه میشود، اما ماده ۱۹۱ فرصتی است برای حذف یا کاهش آن. به بیان ساده، اگر مودی خوشحساب باشد و درخواست کتبی ارائه کند، میتواند بخشی از جرایم را کم کند.
این امتیاز باعث میشود تقسیط مالیات جذابتر شود؛ چون مودی علاوه بر مدیریت نقدینگی، شانس کاهش جریمه را هم خواهد داشت.
مقایسه مواد قانونی مرتبط با تقسیط و جریمه مالیاتی
| ماده | کاربرد اصلی | مدت/شرط | وضعیت جریمه | امکان بخشودگی | کاربرد در عمل |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۶۷ | اجازهی تقسیط اصل مالیات و جرایم | تا ۳ سال (مالیاتهای مستقیم) / تا ۹ ماه (ارزش افزوده) | در صورت تأخیر، جریمه محاسبه میشود (طبق ۱۹۰) | مستقیم نه | وقتی پرداخت یکجا نقدینگی را مختل میکند؛ با پیشپرداخت ۲۰–۳۰٪ و مستندات ناتوانی مالی |
| ۱۹۰ | جریمه دیرکرد پرداخت | ۲.۵٪ ماهانه تا زمان تسویه | الزامی و خودکار | خیر | بهمحض عبور از سررسید هر قسط/قبض اعمال میشود؛ مبنای محاسبه جرایم معوق |
| ۱۹۱ | بخشودگی جرایم با صلاحدید سازمان | نیازمند درخواست کتبی و دلایل موجه | — | بله؛ در صورت موافقت اداره | مناسب مودیان خوشحساب در اقساط یا دارای عذر موجه (حوادث، رکود شدید، پروندههای خاص) |
نمونه متن رسمی نامه درخواست تقسیط مالیات
یکی از ملزومات تقسیط بدهی مالیاتی ، ارائه نامه رسمی است. نمونهای ساده :
رئیس محترم اداره امور مالیاتی حوزه …
موضوع : درخواست تقسیط بدهی مالیاتی
با سلام
اینجانب/شرکت … با کد اقتصادی … و شماره پرونده …، بر اساس برگ قطعی مالیات شماره … مکلف به پرداخت مبلغ … ریال شدهام. با توجه به مشکلات نقدینگی و کاهش درآمد، امکان پرداخت یکجای بدهی وجود ندارد. لذا تقاضا دارم با پرداخت … درصد پیشپرداخت و تقسیط مابقی در … قسط موافقت فرمایید.
مدارک مالی ضمیمه است.
با احترام
امضاء
مزایا و اهمیت تقسیط مالیات برای مودیان
استفاده از تقسیط بدهی مالیاتی مزایای زیادی برای مودیان دارد :
1️⃣ جلوگیری از توقیف اموال و مسدودی حسابهای بانکی
2️⃣ حفظ اعتبار اقتصادی و امکان دریافت تسهیلات بانکی
3️⃣ کاهش فشار نقدینگی بر کسبوکارها، بهویژه اصناف خرد و متوسط
4️⃣ افزایش شفافیت و جلوگیری از فرار مالیاتی
از سوی دیگر، دولت نیز با تقسیط، امکان وصول حداکثری مالیات را پیدا میکند.
نکات کلیدی تقسیط بدهی مالیاتی
1️⃣ همیشه درخواست را در مهلت قانونی ثبت کنید تا از حداکثر زمان تقسیط بهرهمند شوید.
2️⃣ پیشپرداخت حداقل ۲۰٪ الزامی است.
3️⃣ در صورت تاخیر در یک قسط، کل بدهی حال میشود.
4️⃣ پس از اتمام اقساط، دریافت گواهی تسویه حساب مالیاتی ضروری است.
5️⃣ در صورت پایبندی به اقساط، میتوان از مزایای بخشودگی جرایم موضوع ماده ۱۹۱ نیز استفاده کرد.
جمع بندی
تقسیط بدهی مالیاتی یکی از مهمترین تسهیلات سازمان امور مالیاتی برای مودیانی است که امکان پرداخت یکجای مالیات را ندارند. بر اساس ماده ۱۶۷ و بخشنامههای سال ۱۴۰۴، این امکان وجود دارد که مالیاتهای مستقیم تا سه سال و مالیات بر ارزش افزوده تا ۹ ماه قسطبندی شوند.
مودیان باید با پرداخت پیشپرداخت، ارائه مدارک کافی و ثبت درخواست در سامانه یا اداره مالیات، از این فرصت استفاده کنند. با این حال، تاخیر در پرداخت اقساط میتواند کل بدهی را حال کرده و مشمول جریمههای سنگین کند. بنابراین، بهترین راهکار برای مودیان، مدیریت صحیح نقدینگی، ثبت بهموقع درخواست و پایبندی کامل به اقساط است تا هم از فشار مالی کاسته شود و هم از عواقب قانونی جلوگیری گردد.
سوالات متداول
آیا همه مودیان میتوانند از تقسیط مالیات استفاده کنند ؟
خیر؛ فقط مودیانی که برگ قطعی مالیات برایشان صادر شده و ناتوانی در پرداخت یکجا را اثبات کنند
پیشپرداخت تقسیط مالیات چقدر است ؟
طبق بخشنامه، معمولاً ۲۰ تا ۳۰ درصد مبلغ مالیات باید نقدی پرداخت شود.
تفاوت تقسیط مالیات عادی با تبصره ۱۰۰ چیست ؟
در تبصره ۱۰۰ مالیات مقطوع اصناف کوچک محاسبه میشود و اقساط سادهتر (۲ تا ۹ قسط) دارد؛ در حالت عادی تقسیط تا ۳ سال هم ممکن است.
اگر یکی از اقساط مالیات پرداخت نشود چه میشود ؟
کل بدهی مالیاتی حال میشود و اداره مالیات میتواند از طریق اجراییه کل مبلغ را یکجا وصول کند.
آیا جریمه دیرکرد شامل اقساط میشود ؟
بله؛ طبق ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم، بابت هر ماه تأخیر ۲.۵ درصد جریمه تعلق میگیرد.
آیا مالیات بر ارث هم قابل تقسیط است ؟
بله؛ چون از مالیاتهای مستقیم محسوب میشود، امکان تقسیط آن تا ۳ سال وجود دارد.
دیدگاهتان را بنویسید