تفاوت درآمد مشمول مالیات با سود حسابداری
درآمد مشمول مالیات چیست ؟
در سادهترین حالت، درآمد مشمول مالیات آن بخشی از درآمد فرد یا شرکت است که بعد از کسر معافیتها و هزینههای قابلقبول، مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد.
به بیان دیگر:
درآمد مشمول مالیات = درآمد (یا سود) پس از کسر هزینههای قابلقبول و معافیتها که میتوان آن را مستقیماً در نرخ مالیاتی ضرب کرد تا مبلغ مالیات به دست بیاید.این رقم، یکی از مهمترین عددهایی است که در اظهارنامه مالیاتی ثبت میشود و در نهایت بدهی مالیاتی شما بر اساس آن محاسبه و مطالبه میگردد.
📍 مثال :
فرض کنید فردی در یک ماه ۳۰ میلیون تومان درآمد دارد و طبق قانون، ۲۴ میلیون تومان از این مبلغ معاف از مالیات است. در این حالت:
- کل درآمد: ۳۰ میلیون تومان
- معافیت ماهانه: ۲۴ میلیون تومان
- درآمد مشمول مالیات: تنها ۶ میلیون تومان
یعنی شما برای ۳۰ میلیون تومان درآمد کار کردهاید، اما فقط ۶ میلیون تومان آن وارد محاسبات مالیاتی میشود.
سود حسابداری چیست و چگونه محاسبه میشود ؟
در حسابداری، سود برابر است با مازاد درآمد پس از کسر هزینهها.
یعنی :
سود = درآمد − هزینهها
هر چه از درآمد باقی بماند، بعد از اینکه همه هزینههای مرتبط با دوره مالی را کم کردید، سود نام دارد و به صاحب کسبوکار تعلق دارد. تصمیمگیری درباره این که این سود چگونه و کجا مصرف یا سرمایهگذاری شود، بر عهده همان صاحب کسبوکار است.
در محاسبه سود:
- همه هزینههای مربوط به دوره مالی در نظر گرفته میشود؛
- فرقی نمیکند این هزینهها پرداخت شده باشند یا به دوره بعد منتقل شده باشند؛
- تا زمانی که هزینه مربوط به همان فعالیت و دوره مالی باشد، در محاسبه سود لحاظ میشود.
📍 مثال
فرض کنید:
- درآمد شما: ۷۵ واحد
- هزینهها: ۵۰ واحد
در این صورت:
- سود = ۷۵ − ۵۰ = ۲۵ واحد
این ۲۵ واحد، سود حسابداری شما است؛ یعنی همان مازاد درآمد بعد از کسر هزینهها.
ثبت نام دوره رایگان مالیاتی
تفاوت درآمد مشمول مالیات با سود حسابداری چیست ؟
✅ سود حسابداری : بر اساس اصول و استانداردهای حسابداری محاسبه میشود.
✅ درآمد مشمول مالیات : بر اساس قوانین و مقررات مالیاتی تعیین میشود.
همین تفاوت مبنا باعث میشود:
1️⃣ در حسابداری، معمولاً همه هزینههای واقعی ثبت شود؛
2️⃣ در مالیات، فقط هزینههای قابلقبول مالیاتی پذیرفته میشود؛
3️⃣ برخی درآمدها ممکن است معاف از مالیات باشند؛
📌 همین موضوعات باعث میشود که عدد سود حسابداری با درآمد مشمول مالیات برابر نباشد.
📍 مثال :
فرض کنید:
- شما ۱۰۰۰ واحد درآمد کشاورزی دارید (معاف از مالیات).
- همزمان ۱۰۰ واحد درآمد از فروش کفش دارید (مشمول مالیات).
- مجموع درآمد شما: ۱۱۰۰ واحد.
در محاسبات مالیاتی:
- ۱۰۰۰ واحد کشاورزی → معاف از مالیات
- ۱۰۰ واحد کفشفروشی → وارد محاسبات مالیاتی
حال:
- برای این ۱۰۰ واحد درآمد کفشفروشی، ۸۰ واحد هزینه کردهاید.
- سود شما = ۱۰۰ − ۸۰ = ۲۰ واحد
این ۲۰ واحد را «درآمد مشمول مالیات قبل از کسر معافیت» مینامیم.
اگر شرایط استفاده از معافیت سالانه مشاغل را به میزان ۵ واحد داشته باشید:
- ۲۰ − ۵ = ۱۵ واحد → «درآمد مشمول مالیات بعد از کسر معافیت»
با فرض نرخ مالیاتی ۲۰٪:
- مالیات = ۱۵ × ۲۰٪ = ۳ واحد
در این مثال:
- سود شما از این فعالیت ۲۰ واحد است؛
- درآمد مشمول مالیات بعد از کسر معافیت، ۱۵ واحد است؛
- مالیات نهایی: ۳ واحد.
جدول مقایسه سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات
| مورد مقایسه | سود حسابداری | درآمد مشمول مالیات |
|---|---|---|
| تعریف | مازاد درآمد پس از کسر همه هزینههای دوره مالی | آن بخش از درآمد یا سود که بعد از کسر هزینههای قابلقبول و معافیتها، مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد |
| مبنای محاسبه | اصول و استانداردهای حسابداری | قوانین و مقررات مالیاتی |
| وضعیت هزینهها | همه هزینههای مرتبط با دوره مالی (پرداخت شده یا انتقالیافته) در نظر گرفته میشود | فقط هزینههای «قابلقبول مالیاتی» طبق قانون پذیرفته میشود |
| تأثیر معافیتها | معافیتهای مالیاتی در محاسبه سود نقشی ندارند | معافیتها مستقیماً از درآمد یا سود کم شده و عدد نهایی را کاهش میدهند |
| مثال درآمد معاف | درآمد کشاورزی و صادرات در سود دیده میشود | درآمد کشاورزی و برخی درآمدهای معاف، از محاسبه درآمد مشمول مالیات کنار گذاشته میشوند |
| نتیجه مقایسه در برخی شرایط | گاهی با درآمد مشمول مالیات برابر است | میتواند از سود کمتر یا بیشتر باشد (بسته به معافیتها و هزینههای غیرقابلقبول) |
| نقش در مالیات | خودش مبنای مستقیم محاسبه مالیات نیست | عددی است که در نرخ مالیاتی ضرب میشود و مالیات بر اساس آن تعیین میگردد |
در چه مواردی سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات برابرند ؟
گاهی اوقات، سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات میتوانند با هم برابر شوند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که :
1️⃣ هیچ نوع معافیت مالیاتی خاصی برای آن فعالیت وجود نداشته باشد؛
2️⃣ همه هزینههای ثبت شده در سود، از نظر قانون مالیاتهای مستقیم، هزینه قابلقبول مالیاتی باشند؛
3️⃣ اختلافی بین نگاه حسابداری و نگاه مالیاتی به درآمد و هزینهها وجود نداشته باشد.
در این حالت:
درآمد مشمول مالیات = سود کسبوکار
یعنی عددی که بهعنوان سود در دفاتر ثبت شده، همان عددی است که مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد.
در چه مواردی سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات یکسان نیستند ؟
در بسیاری از کسبوکارها، این دو عدد با هم برابر نیستند. این تفاوت معمولاً از دو مسیر به وجود میآید :
✅ درآمدهایی که معاف از مالیات هستند
گاهی بخشی از درآمد شما از نظر قانون، معاف از مالیات است.
📍 برای مثال :
- فرض کنید بهعنوان یک فعال اقتصادی، ۱۰۰۰ واحد درآمد کشاورزی و ۱۰۰ واحد درآمد کفشفروشی دارید.
- مجموع درآمد شما: ۱۱۰۰ واحد است.
- اما بر اساس قوانین، درآمد کشاورزی معاف از مالیات است.
در نتیجه:
- ۱۰۰۰ واحد کشاورزی → معاف از مالیات
- ۱۰۰ واحد درآمد کفشفروشی → مشمول مالیات
در اینجا، برای محاسبه درآمد مشمول مالیات، فقط ۱۰۰ واحد کفشفروشی را در نظر میگیرند، در حالی که این ۱۱۰۰ واحد، همگی در سود کلی شما اثر دارند. بنابراین:
📌 در این مثال، درآمد مشمول مالیات از سود کمتر است.
✅ هزینههایی که از نظر مالیاتی قابل قبول نیستند
حالت دیگری هم وجود دارد که در آن:
- شما هزینههایی را در دفاتر خود ثبت کردهاید؛
- بعد از کسر این هزینهها از درآمد، به یک عدد بهعنوان سود رسیدهاید؛
- اما از دید قانون مالیاتهای مستقیم و بهویژه مواد ۱۴۷ و ۱۴۸، برخی از این هزینهها هزینه قابلقبول مالیاتی نیستند.
در این حالت:
- سود شما یک عدد مشخص است؛
- اما چون بخشی از هزینهها در محاسبه مالیات پذیرفته نمیشود، درآمد مشمول مالیات شما از سودتان بیشتر میشود.
📌 در این مثال، درآمد مشمول مالیات از سود بیشتر است.
چرا سود دفتر با مالیاتی که پرداخت میشود یکی نیست ؟
✅ در حسابداری، هدف، نشان دادن واقعیت اقتصادی کسبوکار است و همه هزینههای واقعی ثبت میشود؛
✅ در مالیات، هدف، محاسبه پایه مالیات است و فقط تعدادی از هزینهها به عنوان هزینه قابلقبول پذیرفته میشود؛
✅ از طرفی، بعضی درآمدها ممکن است معاف از مالیات باشند؛به همین خاطر، عددی که تحت عنوان «سود حسابداری» ثبت شده، با عددی که اداره مالیات آن را درآمد مشمول مالیات مینامد، متفاوت میشود.
✅ گاهی درآمد مشمول مالیات کمتر از سود است و گاهی بیشتر از سود میشود (مثل زمانی که هزینههای شما از نظر مالیاتی رد میشود).
نقش معافیتهای مالیاتی در تفاوت سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات
بر اساس قوانین مالیاتی، برخی درآمدها به طور کامل یا جزئی معاف از مالیات هستند.
- درآمدهای مربوط به برخی فعالیتهای کشاورزی؛
- برخی فعالیتهای هنری؛
- بخشهایی از حقوق پایه؛
- مثال درآمد حاصل از صادرات که معاف از مالیات در نظر گرفته شده است.
✅ زمانی که بخشهایی از درآمد شما معاف از مالیات باشد :
- این درآمدها در سود حسابداری دیده میشوند؛
- اما در محاسبه درآمد مشمول مالیات، کنار گذاشته میشوند؛
- در نتیجه، ممکن است درآمد مشمول مالیات از سود کمتر شود.
جمعبندی
- درآمد مشمول مالیات، عددی است که بعد از کسر معافیتها و هزینههای قابلقبول، مبنای محاسبه مالیات قرار میگیرد.
- سود حسابداری، نتیجه کسر تمام هزینههای دوره مالی از درآمد است و به صاحب کسبوکار تعلق دارد.
- این دو عدد میتوانند:
- در صورت نبود معافیت و قبول بودن همه هزینهها، برابر باشند؛
- در صورت وجود درآمدهای معاف (مثل کشاورزی یا برخی فعالیتهای دیگر)، درآمد مشمول مالیات از سود کمتر شود؛
- در صورت رد شدن بخشی از هزینهها طبق مواد ۱۴۷ و ۱۴۸، درآمد مشمول مالیات از سود بیشتر شود.
شناخت این تفاوت کمک میکند وقتی به صورت ماهانه یا سالانه، سود خود را در دفاتر میبینید و سپس با برگه تشخیص مالیات روبهرو میشوید، دقیقاً بدانید این اختلاف از کجا آمده است.
سوالات متداول
درآمد مشمول مالیات چه نوع درآمدی می باشد ؟
درآمد مشمول مالیات، آن بخشی از درآمد یا سود است که بعد از کسر هزینههای قابلقبول و معافیتها باقی میماند و مستقیماً در نرخ مالیاتی ضرب میشود تا مبلغ مالیات محاسبه شود.
سود حسابداری چیست ؟
سود حسابداری، مازاد درآمد پس از کسر همه هزینههای دوره مالی است؛ یعنی اگر هزینهها را از درآمد کم کنیم و مبلغی باقی بماند، آن مبلغ سود محسوب میشود و به صاحب کسبوکار تعلق دارد.
در چه شرایطی سود و درآمد مشمول مالیات با هم برابر هستند ؟
وقتی هیچ معافیت خاصی برای درآمد وجود نداشته باشد و تمام هزینههای ثبتشده در دفاتر از نظر قانون، هزینه قابلقبول مالیاتی باشند، عدد سود حسابداری و درآمد مشمول مالیات میتواند برابر شود.
در چه شرایطی درآمد مشمول مالیات از سود کمتر است ؟
وقتی بخشی از درآمد شما معاف از مالیات باشد، مثل بعضی درآمدهای کشاورزی یا مواردی که بهعنوان درآمد معاف شناخته میشوند، این بخش در سود دیده میشود ولی در درآمد مشمول مالیات محاسبه نمیشود و در نتیجه درآمد مشمول مالیات از سود کمتر خواهد بود.
در چه شرایطی درآمد مشمول مالیات از سود بیشتر است ؟
اگر هزینههایی که در محاسبه سود در نظر گرفتهاید، طبق مواد ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم، جزء هزینههای قابلقبول نباشند، این هزینهها در محاسبه مالیات حذف میشوند و در نتیجه درآمد مشمول مالیات از سود شما بیشتر میشود.
دیدگاهتان را بنویسید