مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری
مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری
دستیابی به شناخت درآمدها و هزینهها تفاوت مهم این مبانی است. روش نقدی مناسب کسبوکارهای کوچک با امور مالی محدود و روش تعهدی زمانی بهکار میرود که قرار باشد درآمدی را در آینده بهدست بیاوریم. در مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری، تفاوت دقیقاً از «زمان ثبت» آغاز میشود: یا فقط وقتی پول جابهجا میشود ثبت میکنیم، یا همان لحظهای که درآمد و هزینه تحقق مییابد اگر وجهی رد و بدل نشده باشد.
مدیران، حسابداران و دانشجویان برای تصمیمگیری درست به همین نقطه اتکا میکنند؛ چراکه اثر نهایی در صورت سود و زیان و تصویر دورهای از عملکرد سازمان دیده میشود.البته شایعترین روشی که در شرکتها و سازمانها به منظور مدیریت امور مالی استفاده میشود تعهد حسابداری است. میپرسید چرا؟ اگر مطلبی که در این حوزه تدوین کردهایم را با دقت مطالعه کنید، به جواب سوالهای خود میرسید.
مبنای نقدی در حسابداری
در مبنای نقدی، صورت حساب ها زمانی به ثبت میرسند که به مرحله اجرا رسیده باشند. به این معنی که درآمدها در زمان دریافت و هزینهها در زمان پرداخت گزارش شده و در دفتر روزنامه ثبت میشود. ازآنجاییکه این روش در مدیریت مالی تصویر روشنی از موجودی نقدی را نشان میدهد و همچنین استفاده راحتتری دارد، در کسبوکارهای کوچک رایجتر است.
بنابراین؛ در مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری، حسابداری نقدی برای شرکتهایی که موجودی زیادی دارند، نمیتواند عملکرد مفیدی از خود نشان دهد چراکه بهدلیل گستردگی وضعیت مالی، تصویر روشنی از اطلاعات ارائه نمیدهد.
مبنای تعهدی در حسابداری
مبنای حسابداری تعهدی بر پایه اصولی همچون درآمدها در زمان تحقق، هزینهها در زمان تحمل و صرفنظر از جریان نقدی آنهاست. در روش تعهدی مدیریت مالی، باید درآمدها در زمان تحقق ارزیابی شده و درصورت احتمال یا رخدادن سود و زیان گزارش شوند. در این راستا اگر درآمدی تحقق یافته باشد اما به مرحله پرداخت نرسیده باشد باید به عنوان حسابهای دریافتی درصورت وضعیت مالی گزارش شود.
درحقیقت این مبنا تاثیر بالایی در ترازنامه خواهد گذاشت و اصل تطابق هزینه با درآمد را پشتیبانی میکند تا سود و زیانی که در رویدادهای مالی رخ میدهد، شناسایی شوند.
فرمول مبنای تعهدی
حسابداری تعهدی نمونهای از فعالیتهای سودمند در مدیریت مالی محسوب میشود و از کلیدیترین مفروضات در حسابداری است. طبق این فرضیه درآمدهای تحققیافته و هزینههای تحمیلشده بدون توجه به زمان دریافت و پرداخت، ثبت و گزارش میشوند. بهطور کلی فرمولی که در این روش مورد استفاده واقع میشود، مساوی است با مجموع داراییها منهای بدهیها.
این فرمول نشان میدهد که تعهد برابر است با اختلاف دارایی و بدهیهای شرکت. شما بهواسطه این قضیه میفهمید که آیا داراییها برای پرداخت بدهیها کافی هستند یا خیر؟
تفاوت حسابداری نقدی و تعهدی
شاید بسیاری از مالکین کسبوکار از رویکرد مبنای نقدی وتعهدی در حسابداری درک واضحی نداشته باشند و ندانند که هرکدام از آنها در چه حوزهای از مشاغل کاربرد دارد. اول از همه بگوییم که حسابداری بر 3 شرط استوار است: استقرار صحیح سیستم، اطمینان از برقراری اصول و قوانین و مفروضات حسابداری.
گفتیم کسبوکارهایی که سقف درآمد آنها در طول ماه بیش از 20 میلیارد تومان است، برای اهداف مالیاتی خود نیاز به روش تعهدی دارند. بنابراین؛ در اقتصادی که اطلاعات مالی پیچیدهای دارد، نمیتوان از روش نقدینگی استفاده کرد. درست است که این روش تصویر دقیقی از وضعیت مالی کسبوکار دارد اما قادر نیست گزارش دقیقی از صورتحسابها ارائه دهد.
تحلیل تفاوت مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری
متوجه شدید که اصلیترین تفاوت بین مبانی حسابداری، به مقطع زمانی شناسایی درآمد و هزینهها باز میگردد. اگر بخواهیم تعریف خلاصه و درعینحال جامعی در مورد این مسئله بدهیم، باید به موارد زیر اشاره کنیم :
✅ تفاوت زمان شناسایی نرخ دریافتی و پرداختی
✅ عدم شناسایی استهلاک در روش نقدی
✅ عدم بهکارگیری حسابهای دریافتی و پرداختی در روش نقدی
✅ اتکای تعهدی به اصل تطابق و نمایش واقعبینانهتر عملکرد دوره
| ویژگیها | مبنای نقدی در حسابداری | مبنای تعهدی در حسابداری | حسابداری نقدی تعدیل شده | حسابداری تعهدی تعدیل شده |
|---|---|---|---|---|
| زمان شناسایی درآمد | هنگام دریافت وجه نقد | هنگام تحقق، حتی بدون دریافت وجه | فقط هنگام دریافت نقد | وقتی قابل اندازهگیری و در دسترس باشد |
| زمان شناسایی هزینه | هنگام پرداخت وجه نقد | هنگام ایجاد یا تحمل تعهد | مشروط به پرداخت نقد یا اجرای کامل قرارداد | هنگام ایجاد تعهد پرداخت |
| حسابهای دریافتنی/پرداختنی | استفاده نمیشود | استفاده میشود | معمولاً استفاده محدود | استفاده میشود |
| شناسایی استهلاک | انجام نمیشود | انجام میشود | انجام نمیشود | انجام میشود |
| مناسب برای | کسبوکارهای کوچک و ساده | شرکتهای بزرگ و معاملات اعتباری | برخی واحدها با تراکنشهای نقدی + قراردادها | بخش دولتی و مؤسسات غیرانتفاعی |
| مزیت اصلی | سادگی و تمرکز بر جریان نقدی | ارائه تصویر واقعی و رعایت اصل تطابق | انعطافپذیری بین نقدی و قراردادها | ترکیبی از دقت تعهدی و سادگی نقدی |
مبنای تعهدی تعدیل شده ( حسابداری تعهدی تعدیل شده )
در خصوص تکمیل توضیحات مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری، بد نیست اگر تعریف مختصری از مبانی تعدیلشده داشته باشیم.
تفاوتی که بین مبانی تعهدی تعدیلشده ( حسابداری تهعدی تعدیل شده ) و مبانی تعهدی کامل وجود دارد، این است که ثبت و گزارش اطلاعات مالی زمانی صورت میگیرد که اطمینان کافی از این شروط وجود داشته باشد :
1️⃣ درامد بهشکلی اتکاپذیر قابل ارزیابی و اندازهگیری باشد
2️⃣ درامد بهشکلی اتکاپذیر قابل ارزیابی و اندازهگیری باشد
برای آنکه بتوانید درک روشنی از این مسئله داشته باشید، ما یک مثال مبنای تعهدی تعدیل شده به شما ارائه میدهیم. کارخانهای را در نظر بگیرید که برای تامین مواد اولیه یا دستگاههای نیاز خود، قراردادی را امضا میکند.
طی این قرارداد، شرکت باید مبلغی را برای خدماتی که دریافت کرده است، پرداخت کند. اگر مطمئن باشیم که توان مالی کافی برای پرداخت این هزینه را در آینده دارد، میتوانیم مبلغ پرداختی از سوی کارخانه را بهعنوان بدهی آینده در نظر گرفت.
درواقع مبنای تعهدی تعدیلشده به شرکت این فرصت را میدهد که مبلغ پرداختی را با عنوان بدهی آینده در گزارشات مالی خود ثبت کند.
مبنای نقدی تعدیل شده ( حسابداری نقدی تعدیل شده )
مبنای نقدی تعدیل شده ( حسابداری نقدی تعدیل شده ) تفاوت چندانی با مبنای نقدی کامل ندارد، بهجز اینکه روش شناسایی و ثبت هزینهها کمی متفاوت است. درواقع این اطلاعات زمانی به مرحله ثبت میرسند که در قبال تحویل کالا، ارائه خدمت یا عقد قرارداد صورت بگیرد.
با استفاده از مبانی نقدی تعدیلشده، میتواند اجرایی آسان با قابلیتهای بالا در حسابرسی و گزارشگری تجربه کرد چرا که این روش میتواند اطلاعات مرتبط با تراکنشهای غیرنقدی را حذف کرده و دقت و صحت گزارشات را افزایش دهد.
اندازه واحد اقتصادی و انتخاب مبنا
درباره تناسب اندازه کسبوکار با مبنا چنین آمده است :
1️⃣ کسبوکارهای کوچک و ساده : که تراکنشهای نقدیشان غالب است، از مبنای نقدی بهره میبرند و گزارش نقدی برایشان کفایت میکند.
3️⃣ شرکتهای بزرگ یا پیچیده : بهدلیل تنوع داراییهای نقد و غیرنقد و معاملات اعتباری، برای نمایش وضعیت واقعی نیازمند مبنای تعهدی توصیف شدهاند؛ در این سطح، بیتوجهی به استهلاک و اقلام تعهدی تصویر کاملی ارائه نمیدهد.
نرم افزار حسابداری تعهدی
با توجه به تغییر مبنای حسابداری در بخش عمومی از روش نقدی به تعهدی و همچنین الزامات قانونی مرتبط با این حوزه، سازمانها و دستگاههای اجرایی به یک نرمافزار حسابداری تعهدی کامل نیاز دارند. چنین سیستمی باید امکان ثبت و نگهداری اطلاعات مالی بر اساس مبنای تعهدی و همچنین ارائه گزارشهای قانونی و بودجهای را فراهم کند.
نرمافزار حسابداری تعهدی راهکاران بخش عمومی، بهصورت تحت وب طراحی شده و بهمنظور انطباق با الزامات نظام مالی تعهدی در بخش عمومی توسعه یافته است. این سامانه علاوه بر قابلیتهای زیرساختی متنوع، به کاربران امکان ثبت و مدیریت اسناد حسابداری، انجام عملیات مربوط به پایان سال مالی، ثبت و اعمال انواع تعدیلات بودجهای، مدیریت دورههای مالی جاری، متمم و سنواتی، تفکیک حسابهای بودجهای هزینهای و سرمایهای، دریافت گزارش سناما و موارد مشابه را ارائه میدهد.
تحولی مهم در بازار مالی با تبدیل مبنای نقدی به تعهدی
فرضیه تدوین مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری بر این اساس است که استانداردهای حسابداری بخش دولتی با محاسبه دقیقی مرور و گزارش شود.حالا که بهطور مختصری با سیستمهای حسابداری و تحلیل آنها آشنا شدید، میخواهیم به این بررسی برسیم که چگونه میتوان مبنای نقدی را به تعهدی تبدیل کرد؟
برای انجام این تبدیل ابتدا باید قابلیت پرداخت از طرف مشتری، اطلاعات شخصی و سوابق کاری وی سنجیده شود. پس از انجام بررسیهای لازم، موسسه مالی یا بانک مد نظر پیشنهاداتی را به مشتری ارائه میدهد که شامل مدت بازپرداخت، مبلغ، سود و سایر مواردی است که در حوزه حسابداری دخیلاند.
با پذیرفتن این پیشنهاد از طرف مشتری، توافقی 2 طرفه بین بانک و کسبوکار مورد نظر رخ میدهد. در این صورت قراردادی به امضا میرسد و طرفین در آن متعهد به انجام اصولی میشوند که در قرارداد ذکر شده است.
در مرحله نهایی، بانک موظف است مبلغی را که در قرارداد تعیین شد، به حساب مشتری واریز کند و از طرف دیگر مشتری متعهد میشود پرداخت مبالغ و سود موافقتشده را در زمان مناسب انجام دهد. این خلاصهای از فرایند تبدیل در مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری بود.
جمع بندی
هدف از مبنای نقدی و تعهدی در حسابداری، ثبت درآمدها و هزینهها در زمانی مشخص است که اهمیت قابل ملاحظهای دارد و میتواند بر سیستم حسابداری موثر واقع شود.بهطور کلی اهداف گوناگونی درهریک از این مبانی نهفته که هرکدام از آنها به تصمیمگیری عاقلانه سازمان، مدیریت استراتژی، رفع موانع و سودآوری بیشتر سازمان کمک میکنند.
- مبنای نقدی در حسابداری : سادگی، تمرکز بر جریان نقدی، ثبت صرفاً هنگام دریافت/پرداخت؛ مناسب برای واحدهای کوچک با معاملات عمدتاً نقدی؛ نبود حسابهای دریافتنی/پرداختنی و استهلاک در شناسایی دورهای.
- مبنای تعهدی در حسابداری : رعایت اصل تطابق، ثبت در زمان تحقق درآمد/ایجاد هزینه، ارائه تصویر دقیقتر از عملکرد و وضعیت؛ پشتیبان تصمیمگیری مدیریتی، برنامهریزی، کنترل و محاسبه قیمت تمامشده.
مبنای نقدی در حسابداری چیست ؟
در مبنای نقدی، درآمدها زمانی شناسایی میشوند که وجه نقد دریافت شود و هزینهها زمانی ثبت میشوند که وجه نقد پرداخت شود. تا زمانی که پول جابهجا نشود، هیچ ثبتی انجام نمیشود.
مبنای تعهدی در حسابداری چه تفاوتی با نقدی دارد ؟
در مبنای تعهدی، درآمدها در زمان تحقق و هزینهها در زمان ایجاد تعهد ثبت میشوند، حتی اگر وجه نقد هنوز دریافت یا پرداخت نشده باشد. اما در روش نقدی فقط هنگام دریافت یا پرداخت وجه ثبت انجام میشود.
حسابداری نقدی تعدیل شده چگونه عمل میکند ؟
در این روش، درآمدها فقط زمانی که نقداً دریافت شوند ثبت میگردند، اما هزینهها علاوه بر پرداخت نقدی، مشروط به اجرای کامل قرارداد یا تحویل کالا/خدمات هم هستند.
حسابداری تعهدی تعدیل شده چه کاربردی دارد ؟
در این روش، درآمدها وقتی ثبت میشوند که قابل اندازهگیری و در دسترس باشند و هزینهها هنگام ایجاد تعهد شناسایی میشوند. این مبنا بیشتر در بخش دولتی و مؤسسات غیرانتفاعی استفاده میشود.
چرا شرکتهای بزرگ معمولاً از مبنای تعهدی استفاده میکنند ؟
چون مبنای نقدی نمیتواند وضعیت واقعی مالی را در معاملات اعتباری و غیرنقدی نشان دهد و استهلاک را هم محاسبه نمیکند. مبنای تعهدی با اصل تطابق، تصویر واقعیتر و کاملتری از عملکرد دوره ارائه میدهد.
دیدگاهتان را بنویسید