معافیت ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم
معافیت ماده ۱۰۱ یکی از مهمترین مشوقهای مالیاتی برای اشخاص حقیقی شاغل در مشاغل است. طبق این ماده، اگر مودی اظهارنامه مالیاتی خود را بهموقع تسلیم کند، درآمد او تا سقف مشخصشده در قانون بودجه، از مالیات معاف میشود. مازاد درآمد، مطابق نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱، مشمول مالیات خواهد بود.
این معافیت، که با عنوان معافیت معیشتی نیز شناخته میشود، برای حمایت از مشاغل خرد در نظر گرفته شده و هر سال در بودجه کشور بهروزرسانی میشود.
معافیت ماده ۱۰۱ در سال ۱۴۰۴ چقدر است؟
در بودجه سال ۱۴۰۴، سقف معافیت ماده ۱۰۱ برای اشخاص حقیقی برابر با ۲۰۰ میلیون تومان تعیین شده است. این رقم نسبت به سال ۱۴۰۳، که در صورت استفاده از پایانه فروشگاهی تا ۱۴۴ میلیون تومان قابل افزایش بود، رشد محسوسی دارد. در سال جاری، برخلاف سال قبل، استفاده از سامانه مودیان یا پایانه فروشگاهی هیچ تأثیری در افزایش این سقف ندارد. این تغییر رویکرد، گرچه همچنان بر شفافیت فعالیتهای اقتصادی تأکید دارد، اما سیاست تشویقی سالهای پیشین را دنبال نمیکند.
نحوه محاسبه مالیات مشاغل در سال ۱۴۰۴ با معافیت ماده ۱۰۱
در سال ۱۴۰۴، اگر یک شخص حقیقی در گروه مشاغل فعالیت دارد، ابتدا باید مجموع درآمد سالانه مشمول مالیات خود را مشخص کند. سپس مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان که بهعنوان معافیت ماده ۱۰۱ تعیین شده، از این درآمد کسر میشود.
بعد از این کسر، باقیمانده درآمد بر اساس نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ مشمول مالیات میشود. یعنی بخشهای مختلف درآمد با نرخهای مختلف محاسبه میگردد.
نرخهای ماده ۱۳۱ در سال ۱۴۰۴
| بازه درآمد مشمول مالیات (تومان) | نرخ مالیات |
|---|---|
| تا ۲۰۰ میلیون تومان | ۱۵٪ |
| از ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان | ۲۰٪ |
| بیش از ۴۰۰ میلیون تومان | ۲۵٪ |
✅ مثال عددی واقعی برای درک بهتر
فرض کنید مودی در سال ۱۴۰۴، از محل شغل خود ۶۰۰ میلیون تومان درآمد مشمول مالیات دارد.
1️⃣ ابتدا معافیت ماده ۱۰۱ (۲۰۰ میلیون تومان) را از درآمد کم میکنیم:
۶۰۰ − ۲۰۰ = ۴۰۰ میلیون تومان مشمول مالیات
2️⃣ حالا این ۴۰۰ میلیون تومان با نرخهای ماده ۱۳۱ محاسبه میشود:
| بخش از درآمد | نرخ | مالیات |
|---|---|---|
| ۲۰۰ میلیون اول | ۱۵٪ | ۳۰ میلیون تومان |
| ۲۰۰ میلیون بعدی | ۲۰٪ | ۴۰ میلیون تومان |
✅ جمع کل مالیات پرداختی = ۳۰ + ۴۰ = ۷۰ میلیون تومان
ثبت نام دوره رایگان مالیاتی
نکته مهم برای مشاغل خرد
اگر درآمد شما در سال کمتر از ۲۰۰ میلیون تومان باشد، کاملاً معاف از مالیات خواهید بود.
اما اگر مثلاً ۲۵۰ میلیون تومان درآمد داشته باشید، فقط ۵۰ میلیون تومان آن با نرخ ۱۵٪ مالیاتپذیر خواهد بود (یعنی ۷.۵ میلیون تومان مالیات پرداخت میکنید).
شرایط لازم برای استفاده از معافیت ماده ۱۰۱ در سال ۱۴۰۴ | اظهارنامه، مشارکت و موارد استثنا
مطابق قانون مالیاتهای مستقیم، قانون بودجه سال ۱۴۰۴، و بخشنامههای اجرایی، استفاده از معافیت ماده ۱۰۱ مشروط به رعایت شرایط زیر است:
1️⃣ مودی باید اظهارنامه مالیاتی خود را در سامانه tax.gov.ir تا پایان خردادماه ارسال کند.
2️⃣ فقط اشخاص حقیقی مشمول این معافیت هستند؛ اشخاص حقوقی مشمول آن نیستند.
3️⃣ در مشارکتهای مدنی، صرفنظر از تعداد شرکا، تنها دو فقره معافیت مالیاتی تخصیص مییابد که به نسبت سهم هر شریک تقسیم میشود.
4️⃣ در مشارکت زوجین، تنها به زوج یک معافیت تعلق میگیرد.
5️⃣ در صورت فوت یکی از شرکا، معافیت سهم وی بین وراث تقسیم میشود.
6️⃣ در سال ۱۴۰۴ استفاده از سامانه مودیان یا پایانه فروشگاهی تأثیری در افزایش سقف معافیت ندارد.
آیا با چند شغل میتوان چند معافیت گرفت؟ بررسی تبصره ۲ ماده ۱۰۱
|بر اساس تبصره ۲ ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم، در صورتی که یک شخص حقیقی بیش از یک واحد شغلی داشته باشد، صرفاً یک معافیت مالیاتی ماده ۱۰۱ به وی تعلق میگیرد. در چنین شرایطی، درآمدهای حاصل از کلیه فعالیتهای اقتصادی و شغلی وی تجمیع شده و یکباره مشمول معافیت میگردد؛ بهعبارت دیگر، امکان بهرهمندی از معافیت به تفکیک هر فعالیت شغلی وجود ندارد.
این حکم قانونی با هدف جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی و استفاده مضاعف از معافیت مالیاتی در کسبوکارهای متعدد طراحی شده و مورد تأکید سازمان امور مالیاتی نیز قرار گرفته است. بنابراین اشخاصی که چند فعالیت اقتصادی همزمان دارند (اعم از فروشگاه، دفتر خدماتی، خدمات فنی و…) باید در هنگام تسلیم اظهارنامه، صرفاً یک بار معافیت پایه را از مجموع درآمدها کسر کنند.
پزشکان، وکلا و مشاغل خاص فقط یک معافیت دارند؟ بررسی محدودیتهای ماده ۱۰۱
بر اساس صورتجلسه رسمی مورخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ شورای عالی مالیاتی، در مشاغلی که مجوز فعالیت قائم به شخص محسوب میشود (از جمله پزشکان، وکلا، دفاتر اسناد رسمی، کارشناسان رسمی دادگستری، نمایندگیهای بیمه و…)، حتی در صورت وجود قرارداد رسمی شراکت، امکان بهرهمندی از دو معافیت مالیاتی وجود ندارد.
در اینگونه مشاغل، به دلیل آنکه مالکیت مشترک به نحو اشاعه واقع نمیشود و فعالیت شغلی به صورت انفرادی و به نام شخص صاحب مجوز صورت میگیرد، صرفاً یک فقره معافیت ماده ۱۰۱ قابل اعمال خواهد بود؛ و هرگونه تقسیم درآمد یا سود شراکتی، تأثیری در این موضوع ندارد. این تفسیر حقوقی بر اساس ماهیت حقوقی فعالیت قائم به شخص و عدم تحقق شراکت واقعی در درآمد شناخته شده است.
سقف معافیت مالیاتی در مشارکتها و نحوه تقسیم آن بین شرکا و وراث
در مشارکتهای مدنی، حداکثر دو معافیت مالیاتی سالانه قابل استفاده است. در صورتی که تعداد شرکا بیش از دو نفر باشد، مبلغ معافیت سالانه میان آنها تقسیم میشود و هر شریک تنها از بخشی از معافیت برخوردار خواهد شد. در صورت فوت یکی از شرکا، وراث وی میتوانند به عنوان قائممقام قانونی از معافیت متعلق به سهم متوفی استفاده کنند که بهطور مساوی بین آنها توزیع و از درآمد هر یک کسر خواهد شد.
آیا مشاغل خانگی در سال ۱۴۰۴ معاف از مالیات هستند؟ شرایط ماده ۱۰۱ برای خانگیها
در سال 1404، مشاغل خانگی با رعایت شرایط زیر مشمول معافیت ماده101 خواهند بود:
1️⃣ برخورداری از مجوز رسمی مرتبط از دستگاههای ذیربط (مثل وزارت ارشاد، وزارت میراث فرهنگی، جهاد کشاورزی) برای بهرهمندی از معافیتهای خاص موضوع ماده 142
2️⃣ ثبت درآمد در سامانه مودیان و تسلیم اظهارنامه عملکرد سالانه
3️⃣ رعایت سقف درآمد دو میلیارد ریالی جهت معافیت کامل از مالیات
در صورتی که مشاغل خانگی از امکانات سامانههای فروشگاهی استفاده نکنند یا فاقد مجوز باشند، فقط از معافیت پایه استفاده کرده و مشمول بررسی دقیق خواهند شد.
دو تبصره مهم ماده ۱۰۱ قانون مالیات | شراکت، چند شغلی و نحوه برخورد سازمان مالیاتی
ماده 101 دارای دو تبصره کلیدی است:
1️⃣ تبصره اول: در شراکتهای مدنی تنها دو فقره معافیت مالیاتی قابل اعمال است؛ با قاعده خاص برای زوجین و وراث.
2️⃣ تبصره دوم: شخص حقیقی با چند شغل، صرفاً از یک معافیت برخوردار میشود.
اجرای صحیح این تبصرهها نقش مهمی در جلوگیری از سوءاستفاده، ارتقاء عدالت مالیاتی و اجرای هدفمند مشوقهای مالیاتی دارد.
جمعبندی نهایی معافیت ماده ۱۰۱ در سال ۱۴۰۴ و الزامات اجرایی آن برای مودیان
در سال ۱۴۰۴، سقف معافیت مالیاتی ماده ۱۰۱ برای اشخاص حقیقی برابر با ۲۰۰ میلیون تومان تعیین شده و برای تمام مودیان حقیقی (با رعایت شرایط قانونی) قابل استفاده است. استفاده از پایانه فروشگاهی یا سامانه مودیان در این سال، مزیت مضاعفی در افزایش معافیت ایجاد نمیکند. رعایت دقیق مقررات ماده ۱۰۱ و نرخهای ماده ۱۳۱، برای همه اشخاص حقیقی بسیار حیاتی است و از بروز مشکلات در فرآیند رسیدگی مالیاتی جلوگیری میکند.
سؤالات متداول درباره معافیت ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم
آیا معافیت ماده ۱۰۱ برای همه اشخاص حقیقی فعال در مشاغل قابل استفاده است؟
بله، به شرط تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر و مشمول بودن در گروه مشاغل، این معافیت برای تمامی اشخاص حقیقی قابل اعمال است.
در مشارکت چندنفره، سقف معافیت چگونه تقسیم میشود؟
صرفنظر از تعداد شرکا، فقط دو فقره معافیت به نسبت سهم هر شریک از سود بین آنان تقسیم میشود.
آیا استفاده از سامانه مودیان در سال ۱۴۰۴ موجب افزایش سقف معافیت میشود؟
خیر، برخلاف سال ۱۴۰۳، در سال ۱۴۰۴ استفاده از سامانه مودیان تأثیری در افزایش معافیت ماده ۱۰۱ ندارد.
در صورت فعالیت همزمان در چند واحد شغلی، چند معافیت تعلق میگیرد؟
فقط یک فقره معافیت برای مجموع درآمد تمام فعالیتها قابل اعمال است، حتی اگر محل فعالیتها متفاوت باشد.
آیا ارائه اظهارنامه شرط اصلی استفاده از معافیت است؟
بله، عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر موجب سلب کامل حق استفاده از معافیت ماده ۱۰۱ خواهد شد.
آیا پروانههای شغلی قائم به شخص مشمول معافیت مضاعف در شراکت هستند؟
❌ خیر، در مشاغلی مانند پزشکی، دفاتر اسناد رسمی یا نمایندگیهای بیمه، به دلیل عدم تحقق مالکیت مشاع، تنها یک معافیت قابل استفاده است.
درود و سپاس بابت توضیحات ساده و روانتون
موفق باشید دوست عزیز🌷