با طب کار بیشتر آشنا شوید
طب کار چیست ؟
طب کار چیست ؟ شاخهای تخصصی از پزشکی و بهداشت حرفهای که بر غربالگری، معاینات بدو استخدام، دورهای، بازگشت به کار و موردی متمرکز است و سلامت جسمی، روحی و روانی نیروی کار را در محیطهای اداری و صنعتی پایش میکند. رسالت آن حفظ و ارتقای سلامت شاغلان از طریق شناسایی خطرات شغلی، معاینات ساختاریافته و تشخیص زودهنگام بیماریهای ناشی از کار است.
این خدمات تمامی واحدهای کاری (اداری، صنعتی، معدن، کشاورزی و …) را دربرمیگیرد و در ایران، بنا به تصریح منابع، سازمان تأمین اجتماعی مسئولیت ارائه بخش مهمی از خدمات را بر عهده دارد.
در بخش دانشگاهی، طب کار بهصورت دورههای مهارتی برای پزشکان عمومی و گرایش تخصصی برای دستیاران برخی دانشگاههای علوم پزشکی ارائه میشود. جایگاه کلیدی مهندسان بهداشت حرفهای و ایمنی نیز در شناسایی، اندازهگیری و ارزیابی ریسک عوامل زیانآور و ارجاع یافتهها به پزشک طب کار برای تصمیمگیری بالینی پررنگ است.
هدف های اصلی طب کار چیست ؟
1️⃣ حفظ و ارتقای سلامت جسمی و روانی کارکنان در بهترین شرایط ممکن.
2️⃣ تشخیص زودهنگام و مداخله بهموقع در بیماریها و آسیبهای مرتبط با کار از طریق معاینات و غربالگری.
3️⃣ کنترل و پیشگیری از بیماریها و صدمات شغلی و جلوگیری از تکرار موارد مشابه.
4️⃣ پوشش فراگیر در تمامی محیطهای کاری و انطباق فرد-شغل با تعیین تناسب شغلی، محدودیتها و شرایط بازگشت به کار.
لیست آزمایشات طب کار
همان گونه که پیش تر هم گفتیم، آزمایشات طب کار شامل سری ارزیابی هایی می شوند که با هدف بررسی وضعیت سلامتی شما انجام می گیرند. خوب است بدانید این آزمایش ها شامل موارد متعددی می گردند که بسته به محل کار و محیط آن و البته خواست کارفرما می توانند در بدو استخدام یا بصورت دوره ای انجام پذیرند.
بصورت کلی آزمایشات طب کار شامل موارد زیر هستند :
1️⃣ معاینه و ارزیابی اندام های بدن ( معاینه فیزیکی ) : در این ارزیابی، پزشک قد و وزن شما را مورد ارزیابی قرار داده و شاخص توده بدنی شما را بررسی می نماید.
2️⃣ آزمایش خون : در این آزمایش گروه خونی، تری گلیسرید، کلسترول، فشار خون، هموگلوبین، قند، چربی، پروتئین و آنزیم های کبدی مورد ارزیابی قرار می گیرند.
3️⃣ آزمایش ادرار : در آزمایش ادرار مواردی همچون کلسیم، پروتئین، اسید اوریک، پتاسیم، قند، سدیم و فسفر موارد مورد آزمایش هستند. همچنین با آزمایش ادرار مشخص می گردد که فرد به مواد مخدر خاصی اعتیاد دارد یا خیر؟
4️⃣ گرفتن نوار قلب : واضحا در نوار قلب میزان ضربان و سلامت قلب مورد بررسی قرار می گیرد.
5️⃣ (اپتومتری) یا معاینات بینایی سنجی : در این تست با کمک اپتومتر، بینایی شما به دقت اندازه گیری می گردد.
6️⃣ (ادیومتر) یا بررسی میزان شنوایی : مشخصا در این ارزیابی، از ادیومتر کمک گرفته می شود تا میزان شنوایی شما مشخص گردد.
7️⃣ (اسپیرومتری) یا بررسی میزان تنفس : در این تست، هدف بررسی عملکرد ریه ها است.
8️⃣ بررسی سلامت روان : هدف این ارزیابی، بررسی وضعیت روانی حال حاضر فرد و سنجش تأثیر شرایط کاری بر سلامت روانی او می باشد.
9️⃣ آزمایش های نوروفیزیولوژی : این آزمایشات به منظور ارزیابی تاثیر عوامل مختلف محیط کار بر عملکرد سیستم عصبی و واکنش های رفلکسی فرد انجام می شوند.
| آزمون/معاینه | چه میسنجد | زمانهای کاربردی |
|---|---|---|
| CBC، قند ناشتا، چربی، آنزیمهای کبدی، اوره/کراتینین | شاخصهای عمومی سلامت، کمخونی، دیابت، اختلالات کبد/کلیه | بدو استخدام؛ دورهای در صورت درخواست/رویه سازمان |
| آزمایش ادرار + تست اعتیاد | عفونت ادراری، گلوکز/پروتئین؛ غربالگری اعتیاد | بدو استخدام (اجباری برای بسیاری مشاغل)؛ دورهای/موردی |
| اپتومتری (بیناییسنجی) | تیزبینی، میدان دید، تشخیص رنگ، عمق دید | بدو استخدام؛ دورهای بهویژه در مشاغل حساس |
| اودیومتری (شنواییسنجی) | نوع/درجه کاهش شنوایی | بدو استخدام؛ دورهای در محیطهای پرسروصدا |
| اسپیرومتری | حجمها و الگوهای تنفسی؛ آسم/انسداد | بدو استخدام؛ دورهای برای مواجهات تنفسی |
| نوار قلب (ECG) | ریتم، شواهد ایسکمی/اختلالات | بدو استخدام (برای بالای ۳۵ سال اجباری ذکر شده)؛ دورهای منتخب |
| ارزیابی روانشناختی | نمایه شخصیتی/سلامت روان | در برخی سازمانها بهصورت آزمون چندگزینهای |
| معاینه پزشک طب کار | جمعبندی تناسب شغلی، محدودیتها، ارجاع | همه مقاطع (بدو استخدام، دورهای، بازگشت، تغییر شغل، بازنشستگی) |
بیشتر بخوانید : آموزش نحوه محاسبه پایه سنوات با چند سال سابقه
انواع معاینات و آزمون های طب کار
✅ معاینات بدو استخدام
مطابق قانون ۹۰ تامین اجتماعی، هر فردی که به دنبال یافتن فرصت شغلی می باشد، موظف است در مراکز و آزمایشگاه های تایید شده توسط سازمان تامین اجتماعی، معاینه گردد و آزمایشات ضروری را انجام دهد. این مراحل حتی در صورت تغییر شغل یا وقفه در فعالیت کاری افراد نیز الزامی است.
هدف اصلی از این آزمایشات، تشخیص هر نوع بیماری یا عارضه ای در شخص متقاضی می باشد که ممکن است سبب شود در انجام وظایف مشخص شده توسط کارفرما، اختلال ایجاد گردد.با توجه به مفاد قانون کار، کارفرما ملزم است پیش از استخدام، کارکنان خود را تحت معاینات جامع پزشکی قرار دهد و از وضعیت سلامت آن ها برای انجام کار اطمینان حاصل کند. نتایج این آزمایشات در انتخاب نیروی انسانی مناسب برای شغل مرتبط کمک کننده خواهند بود.
باید اضافه کنیم، تنوع معاینات بدو استخدام بستگی به محل کار شما دارد. در کل انجام آزمایشاتی مانند آزمایش خون و ادرار، انجام تست ها شنوایی و بینایی و البته بررسی وضعیت جسمانی و روانی جز آزمایش های ورودی محسوب می شوند.
✅ معاینات دوره ای در طول کار
مطابق ماده ۹۲ قانون کار، افراد شاغل ملزم به معاینه و آزمایشات طب کار حداقل یکبار در سال هستند. این اقدام به منظور تشخیص زودهنگام و به موقع بیماری های احتمالی ناشی از شغل انجام می شود. معاینات دوره ای عوامل موثر بر سلامت فرد در محیط کار را بررسی کرده و وجود هر گونه خطر یا آلودگی را مشخص می نماید.
برای مثال، آلودگی با ضایعات سربی در برخی کارخانجات یک آسیب متداول است که تشخیص سریع این نوع آلودگی از طریق معاینات دوره ای و آزمایشات طب کار می تواند امکان آغاز به موقع درمان و پیشگیری از تشدید بیماری را فراهم آورد. این اقدامات به سلامت و ایمنی کارکنان کمک می کند و نقش مهمی در ارتقاء سلامت محیط کار ایفا می نماید.
این تدابیر به عنوان یک استاندارد مهم در حوزه بهداشت حرفه ای به شمار می روند و به کاهش خطرات مرتبط با شغل و افزایش کیفیت زندگی کارکنان کمک می نمایند. برنامه های معاینات پیشگیرانه معمولاً توسط پزشکان و متخصصان به شکل فردی و بر اساس وضعیت سلامت هر فرد تنظیم می شوند.
✅ معاینات بازگشت به کار بعد از یک دوره طولانی
خدمات مراکز طب کار به عنوان یک بخش اساسی از مدیریت بهداشت حرفه ای، در ارتباط با بازگشت به کار بعد از بیماری یا حادثه، نقش مهمی ایفا می کنند. این مراکز مسئول تعیین شرایط بهداشت حرفه ای کارمندان هستند.
پزشکان در مراکز معتبر، سلامت افراد را ارزیابی کرده و تعیین می کنند که آیا توانمندی های جسمی و ذهنی آن ها برای بازگشت به کار مناسب است یا خیر؟ این اطلاعات به کارفرما کمک می کند تا برنامه بازگشت به کار را بر اساس توانمندی ها و وضعیت بهداشتی کارمند تنظیم نماید.
✅ معاینات تغییر شغل
برای تطابق فرد با شرایط شغل جدید : مصاحبه پزشکی و اخذ تاریخچه، معاینات جسمانی، ارزیابی محیط کاری جدید و توصیههای پیشگیرانه/حفاظتی.
✅ معاینات تطابق با کار (Fit for Work)
بخشی از معاینات اختصاصی برای تنظیم کار سازگار با تواناییهای فرد (پس از حادثه/بیماری یا با محدودیتهای خاص).
✅ پیش از بازنشستگی/ترک کار
برای ردیابی عوارض دیررس تماسهای شغلی (مانند آزبست، سیلیس، پرتوهای یونیزان و …) و مستندسازی وضعیت نهایی سلامت شغلی.
ثبت نام دوره رایگان حقوق و دستمزد
مزایای انجام آزمایش های طب کار برای کارمندان
آزمایشات مرتبط با طب کار مزایای زیادی برای کارفرما و کارمندان به همراه دارد. در زیر مزایای این آزمایشات برای هر دو طرف توضیح داده شده است.
مزایای انجام آزمایش های طب کار برای کارمندان :
1️⃣ حفظ سلامت : آزمایشات دوره ای و پیش از استخدام به افراد این امکان را می دهد تا از وضعیت سلامتی خود مطلع شوند و جهت پیشگیری و درمان زودهنگام بیماری ها اقدام کنند.
2️⃣ افزایش اطمینان شغلی : وجود چکاپ های دوره ای و پیش از استخدام باعث افزایش اطمینان در کارمندان می شود. این اطمینان نه تنها به سطح سلامت آن ها کمک می کند بلکه سبب می گردد افراد حس خوشایندی از محل کار خود داشته باشند.
3️⃣ جلوگیری از بروز مشکلات روحی و روانی : وجود آزمایشات و مشاوره های روحی-روانی می تواند به ارتقاء سلامت روانی کارمندان کمک کند و از نظر روانی آن ها را مورد ارزیابی قرار دهد.
مزایای انجام آزمایش های طب کار برای کارفرما
1️⃣ کاهش غیبت کاری : حفظ سلامت کارمندان از طریق انجام آزمایشات دوره ای، منجر به کاهش غیبت کاری به دلیل ابتلا به بیماری های قابل پیشگیری می گردد.
2️⃣ ارتقاء بهره وری : مشخصا وجود افراد سالم در سازمان سبب می شود بهره وری افزایش چشم گیری داشته باشد.
3️⃣ کاهش هزینه های بیمه : وجود چکاپ ها و آزمایشات پیشگیرانه می تواند به کاهش هزینه های بیمه سازمان کمک کند. این اقدامات باعث می شوند تا شیوع بیماری ها کاهش یابد و هزینه های درمانی کم شود.
4️⃣ افزایش وفاداری : اهمیت سلامت کارمندان به آن ها اطمینان می دهد که کارفرما به سلامت کارمندان خود اهمیت می دهد. این موضوع می تواند سبب افزایش وفاداری کارمندان در سازمان شود.
شرایط و مدارک لازم آزمایش طب کار
مدارکی که برای انجام آزمایش طب کار نیاز است، شامل موارد زیر می شوند :
1️⃣ معرفی نامه از کارگزینی
2️⃣ اصل کارت ملی و شناسنامه
3️⃣ کارت پایان خدمت/معافیت (در صورت شمول)
4️⃣ عکس ۳×۴
5️⃣ ناشتایی حدود ۱۰ ساعت برای برخی آزمایشها
6️⃣ عینک/سمعک در صورت استفاده
هزینه طب کار سال 1404
| شرح خدمات | تعرفه رسمی کشور (ریال) | کد خدمت | |
|---|---|---|---|
| معاینه جامع بدو استخدام شاغلین | ۱.۹۲۵.۰۰۰ | ۹۰۲۱۰۰ | |
| ارزیابی و تعیین کیفی مواجهات شغلی فرد | ۵۷۷.۵۰۰ | ۹۰۲۱۵۵ | |
| ادیومتری پایه از راه هوا | ۹۰۵.۰۰۰ | ۹۰۰۴۷۰ | |
| غربالگری کمی حدت بینایی | ۲۳۱.۰۰۰ | ۹۰۰۴۱۰ | |
| معاینه جامع بدو استخدام شاغلین | ۴۶۲.۰۰۰ | ۹۰۲۱۲۰ | |
| ارزیابی و تعیین کیفی مواجهات شغلی فرد | ۳.۰۸۰.۰۰۰ | ۹۰۲۱۳۰ | |
| اسپیرومتری با رسم منحنی جریان تنفسی و تفسیر | ۶.۲۱۰.۰۰۰ | ۹۰۱۰۰۵ | |
| جمع طب کار | ۱۳.۳۹۰.۵۰۰ | ||
| آزمایش (CBC-FBS-Cr-SGOT-SGPT پذیرش) توسط آزمایشگاه | ۲.۷۳۷.۵۰۰ | ||
| نوار قلب | ۲.۰۵۱.۰۰۰ | ۹۰۰۷۱۰ | |
| جمع کل | ۱۸.۱۷۹.۰۰۰ | ||
| مبلغ قابل پرداخت بعد از تخفیف بدون آزمایش | ۱۳.۳۹۰.۵۰۰ | ||
| مبلغ قابل پرداخت بعد از تخفیف با آزمایش | ۱۶.۱۲۸.۰۰۰ | ||
| مبلغ قابل پرداخت بعد از تخفیف با آزمایش و نوار قلب | ۱۸.۱۷۹.۰۰۰ | ||
بر اساس ابلاغ انجمن صنفی مراکز تخصصی طب کار با توجه به افزایش تعرفه های پزشکی، هزینه معاینات بدو استخدام به همراه آزمایش برای افراد زیر ۳۵ سال ۱۶.۱۲۰.۰۰۰ ریال و برای افراد بالای ۳۵ سال با آزمایشات و نوار قلب ۱۸.۱۷۰.۰۰۰ ریال خواهد بود.
هزینه طب کار با کارفرماست یا کارگر ؟
هزینه معاینات بدو استخدام به عهده کارگر است اما برخی از کارفرمایان ممکن است تصمیم بگیرند که این هزینه را بپذیرند و به عهده بگیرند. در دوره آموزش حقوق دستمزد در اصفهان ذکر می شود که این موضوع معمولاً به توافقات میان کارفرما و کارمند، سیاست های شرکت و یا شرایط استخدام بستگی دارد.
دلایل رد شدن در طب کار
در طب کار، بررسی مشکلات و بیماری ها به منظور اطمینان از سلامت و سازگاری افراد با شرایط شغلی اهمیت زیادی دارد. برخی از دلایل رد شدن در این سری آزمایش ها عبارتند از:
1️⃣ وجود انواع بیماری های مزمن : برخی از بیماری های قلبی، دیابت یا بیماری های ریوی ممکن است باعث رد شدن در طب کار شوند.
2️⃣ دارا بودن مشکلات فیزیکی : در بسیاری از شغل ها، دارا بودن توانمندی های فیزیکی و استقامتی از اهمیت بالایی برخوردار است. عدم قابلیت انجام تست های فیزیکی منجر به رد شدن در طب کار می شود.
3️⃣ مشکلات بینایی و شنوایی : برای حضور در بسیاری از شغل ها لازم است فرد از بینایی و شنوایی کامل برخوردار باشد. تست های بینایی و شنوایی در معاینات طب کار انجام می شوند تا اطمینان حاصل شود افراد توانایی لازم را دارد.
4️⃣ مصرف مواد مخدر : مصرف مواد مخدر موجب رد شدن در طب کار گردد. مصرف هرگونه مواد مخدر می تواند روی عملکرد فرد در محیط کار تاثیر منفی بگذارد و ایمنی محیط کار را تحت الشعاع خود قرار دهد.
5️⃣ مشکلات روانی : وجود مشکلاتی مانند استرس شدید، اضطراب، افسردگی یا اختلالات روانی می توانند تأثیر مهمی بر عملکرد افراد در محیط کار داشته باشند و باعث رد شدن در طب کار می شوند.
در کل، طب کار با بررسی جوانب مختلف سلامت فیزیکی و روانی افراد، اطمینان حاصل می کند که افراد برای شغل خود مناسب هستند و قادر به ایجاد یک محیط کار سالم و ایمن می باشند.
پیشگیری از بیماریهای شغلی
1️⃣ شناسایی عوامل زیانآور محیط کار
2️⃣ اندازهگیری و ارزیابی مواجههها
3️⃣ کنترل فنی-مهندسی عوامل زیانآور
4️⃣ اجرای برنامههای مراقبتی شامل معاینات سلامت شغلی
5️⃣ کاهش عوارض با تغییر شغل/گردش کاری و بهرهگیری از قوانین مشاغل سخت و زیانآور
این رویکرد، همان چرخهای است که طب کار بر اساس آن، از تشخیص زودهنگام تا مداخلات سازگارکننده را دنبال میکند.
جمع آوری
در پایان باید گفت، معاینات پزشکی در زمینه طب کار را می توان به چند دسته بندی اصلی تقسیم کرد از جمله: معاینات بدو استخدام که این نوع معاینات به منظور ارزیابی وضعیت سلامت کلی و تشخیص هرگونه مشکلات پزشکی قبل از استخدام انجام می گردند. معاینات دوره ای که معمولاً به صورت دوره ای اجرا می شوند و هدف آن ها نظارت بر وضعیت سلامت کارمندان در طول زمان است. معاینات جهت تعیین محدودیت های شغلی که این نوع معاینات، برای تعیین توانایی ها و محدودیت های فیزیکی و روانی کارمندان برای اجرای وظایف خاص شغلی اجرا می شوند.
معاینات ویژه و چکاپ کارمندان که ممکن است در برخی شغل ها نیاز به معاینات ویژه ای باشد، مانند شغل هایی که با عوامل خطرناک روبرو هستند. چکاپ های دوره ای برای اطمینان از سلامت کارمندان انجام می گردند. این دسته بندی ها نشان دهنده گستردگی و تنوع معاینات پزشکی در زمینه طب کار است که به منظور حفظ سلامت و ایمنی کارمندان در محیط کار انجام می شوند.
مدارک لازم برای آزمایشات طب کار چیست ؟
معرفینامه کارگزینی، اصل کارت ملی و شناسنامه، کارت پایان خدمت/معافیت (در صورت شمول)، یک قطعه عکس ۳×۴، ناشتا بودن حدود ۱۰ ساعت برای برخی آزمایشها، و در صورت استفاده، همراه داشتن عینک یا سمعک.
جواب آزمایش طب کار چند روز طول میکشد ؟
روند اعلام نتیجه پس از تکمیل معاینات و بررسی پزشک طب کار انجام میشود و در صورت وجود مشکل، ارجاع به متخصص صورت میگیرد.
دلایل رایج رد شدن در طب کار چیست ؟
بیماریهای مزمن نامتناسب با شغل، مشکلات فیزیکی در مشاغل سختبدنی، اختلالات بینایی/شنوایی مؤثر، تست اعتیاد مثبت، و مشکلات روانی مؤثر بر عملکرد.
اعتبار نتایج بدو استخدام تا چه زمانی است ؟
تا زمانی که فرد در همان مجموعه مشغول به کار است معتبر است؛ با تغییر محل کار، انجام مجدد معاینات لازم خواهد بود. در برخی سازمانها، اعتبار سالانه و انجام معاینات دورهای پیشبینی شده است
آیا نوار قلب برای همه الزامی است ؟
نوار قلب برای افراد بالای ۳۵ سال در معاینات دورهای/بدو استخدام انجام میشود؛ برای سنین پایینتر، مطابق رویه، الزامی عمومی ذکر نشده است.
معاینات بازگشت به کار چه میسنجند ؟
پس از مرخصی یا غیبت طولانی، توانایی ایمن برای ازسرگیری وظایف شغلی ارزیابی میشود تا از تغییر وضعیت جسمی/روانی فرد غفلت نشود.
در معاینات و آزمایشهای طب کار بدو استخدام چه مواردی بررسی میشود؟
در طب کار بدو استخدام، آزمایش خون و ادرار، تست شنوایی و بینایی، معاینه وضعیت جسمانی و روانی، نوار قلب (برای برخی افراد) و در نهایت جمعبندی پزشک طب کار برای تشخیص تناسب شغلی انجام میشود
معاینات دورهای طب کار هر چند وقت یکبار انجام میشود و هدف آن چیست
طبق ماده ۹۲ قانون کار، طب کار دورهای حداقل سالی یکبار انجام میشود تا بیماریهای ناشی از شغل (مثل آلودگی با ضایعات سربی) زود تشخیص داده شده و از تشدید آنها پیشگیری شود.
در آزمایشهای طب کار چه تستهایی روی خون، ادرار و سایر بخشهای بدن انجام میشود؟
، قند، چربی، آنزیمهای کبدی، اوره و کراتینین، آزمایش ادرار و تست اعتیاد، اپتومتری (بیناییسنجی)، اودیومتری (شنواییسنجی)، اسپیرومتری، نوار قلب، ارزیابی روانشناختی و معاینه کامل پزشک طب کار انجام میشود
برای انجام آزمایش طب کار چه مدارک و آمادگیهایی لازم است؟
برای آزمایش طب کار باید معرفینامه کارگزینی، کارت ملی و شناسنامه، کارت پایان خدمت یا معافیت (در صورت شمول)، عکس ۳×۴، عینک یا سمعک (در صورت استفاده) و برای برخی آزمایشها حدود ۱۰ ساعت ناشتایی همراه داشته باشید
هزینه طب کار ۱۴۰۴ برای معاینات بدو استخدام چقدر است
طبق تعرفه ابلاغی، هزینه معاینات بدو استخدام به همراه آزمایش برای افراد زیر ۳۵ سال ۱۶.۱۲۰.۰۰۰ ریال و برای افراد بالای ۳۵ سال با آزمایشها و نوار قلب ۱۸.۱۷۰.۰۰۰ ریال در نظر گرفته شده است
چه بیماریها و مشکلاتی ممکن است باعث رد شدن در طب کار شوند؟
بیماریهای مزمن قلبی، دیابت و مشکلات ریوی، ناتوانیهای فیزیکی، اختلالات بینایی و شنوایی، مصرف مواد مخدر و مشکلات شدید روانی مانند استرس، اضطراب و افسردگی میتوانند از دلایل رد شدن در آزمایشها و معاینات طب کار باشند
طب کار چگونه از بیماریها و عوارض شغلی پیشگیری میکند؟
طب کار با شناسایی عوامل زیانآور محیط کار، اندازهگیری و ارزیابی مواجههها، اعمال کنترلهای فنی و مهندسی، اجرای برنامههای مراقبتی و معاینات سلامت شغلی و در صورت لزوم تغییر شغل یا گردش کارری، به کاهش عوارض شغلی و حفظ سلامت کارکنان کمک میکند
دیدگاهتان را بنویسید