نحوه ثبت اسناد دریافتنی و پرداختنی
در محیط اقتصادی امروز، مدیریت صحیح اسناد پرداختنی و دریافتنی، یکی از پایههای اصلی کنترل مالی در شرکتها و کسبوکارها محسوب میشود. ثبت دقیق این اسناد در سیستم حسابداری، علاوه بر ارائه اطلاعات شفاف، موجب بهبود روند نقدینگی و کنترل دقیق بدهیها و مطالبات میگردد. در این مقاله، تمامی جنبههای مرتبط با حسابهای دریافتنی و پرداختنی، اسناد مربوطه، نحوه ثبت و تفاوتهای موجود بررسی میشود.
تعریف حسابهای دریافتنی و پرداختنی
✅ حسابهای دریافتنی
حسابهای دریافتنی در نتیجه فروش کالا، ارائه خدمات، اعطای وام یا پرداخت مساعده ایجاد میشوند. این حسابها به عنوان داراییهای جاری شرکت در نظر گرفته میشوند و نشاندهنده مطالبات مالی از مشتریان یا اشخاص دیگر هستند. در واقع، هرگاه کالا یا خدمات به صورت نسیه ارائه شود، یک حساب دریافتنی ایجاد میشود که مبلغ آن از سوی خریدار یا دریافتکننده به شرکت بدهکار است.
همچنین، اسناد دریافتنی شامل چکهای مدتدار، سفته یا برات میشوند که به عنوان ضمانت دریافت وجه در تاریخ معین عمل میکنند. این اسناد، با توجه به اطلاعات درج شده (مانند اصل مبلغ، تاریخ سررسید و نرخ بهره در صورت وجود) به اعتبار مطالبات شرکت میافزایند.
✅ حسابهای پرداختنی
در مقابل حسابهای دریافتنی، حسابهای پرداختنی به بدهیهای ناشی از خرید کالا یا خدمات به صورت نسیه اشاره دارند. به عبارت دیگر، هرگاه شرکتی کالا یا خدمات مورد نیاز خود را از تامینکنندگان دریافت کند، حساب پرداختنی به عنوان تعهد پرداخت در دفاتر مالی ثبت میشود. این حسابها جزء بدهیهای جاری ترازنامه محسوب شده و نشانگر میزان پولی است که شرکت باید در آینده نزدیک به تامینکنندگان پرداخت نماید.
اسناد پرداختنی، بهصورت چک یا سفته صادر میشوند و در واقع تضمینی برای پرداخت مبالغ در زمان معین به شمار میروند.
اسناد دریافتنی و پرداختنی؛ تعاریف و مفاهیم
✅ اسناد دریافتنی
اسناد دریافتنی مدارکی هستند که پس از ارائه کالا یا خدمات از طرف شرکت، جهت تضمین مطالبات دریافت میشوند. این اسناد شامل چکهای مدتدار، سفته و برات میباشد که بر اساس ماده ۱۲۸۴ قانون مدنی به عنوان اسنادی معتبر در دعاوی و دفاعیات قابل استناد هستند.
✅ اسناد پرداختنی
اسناد پرداختنی سندهایی هستند که در اثر دریافت کالا یا خدمات به صورت اعتباری از تامینکنندگان صادر میشوند. این اسناد معمولا به صورت چک یا سفته ارائه میشوند و نشانگر تعهدات مالی شرکت در قبال دریافت کالا یا خدمات میباشند.
ثبت نام دوره رایگان حسابداری
ماهیت اسناد دریافتنی و پرداختنی
✅ ماهیت اسناد دریافتنی
- نشاندهنده طلب مالی از مشتریان یا اشخاص دیگر است.
- به عنوان دارایی جاری در ترازنامه ثبت میشود و ماهیت آن بدهکار میباشد.
- در صورت عدم وصول، امکان واگذاری یا تنزیل سند وجود دارد که البته ممکن است بدهی احتمالی ایجاد کند.
✅ ماهیت اسناد پرداختنی
- نشانگر بدهیهای جاری شرکت است.
- اسناد پرداختنی در دفاتر مالی به صورت بستانکار ثبت میشوند.
- بسته به نوع معامله، اسناد پرداختنی به دو دسته تجاری و غیرتجاری تقسیم میشوند.
تفاوتهای حسابهای دریافتنی و پرداختنی
یکی از مباحث اساسی در حسابداری، تمایز میان حسابهای دریافتنی و پرداختنی است. در ادامه به چند نکته کلیدی در این زمینه پرداخته میشود :
1️⃣ ماهیت حسابها
- حسابهای دریافتنی : داراییهای جاری محسوب شده و نشاندهنده مطالبات مالی شرکت از مشتریان هستند.
- حسابهای پرداختنی : بدهیهای جاری محسوب شده و نمایانگر تعهدات شرکت در قبال پرداخت به تامینکنندگان میباشند.
2️⃣ زمان تسویه
- حسابهای دریافتنی : معمولاً در بازه زمانی کوتاهی مانند ۳۰ یا ۶۰ یا90 روز قابل وصول هستند.
- حسابهای پرداختنی : به عنوان تعهد پرداخت، در دورههای زمانی مشابه یا کوتاهمدت تسویه میشوند.
3️⃣ تأثیر بر صورتهای مالی
- حسابهای دریافتنی : با دریافت وجه نقد، دارایی شرکت افزایش یافته و نقدینگی بهبود مییابد.
- حسابهای پرداختنی : در زمان پرداخت، بدهیهای شرکت کاهش یافته و تأثیر مستقیمی بر جریان خروج نقدینگی دارند.
📌 مثال کاربردی
فرض کنید شرکت «آرام» در ارزش ۳۰۰ میلیون ریال مواد اولیه را به شرکت «رها» بفروشد. در این معامله:
- شرکت «آرام» :
- در زمان فروش، حساب دریافتنی به میزان ۳۰۰ میلیون ریال بدهکار و حساب فروش بستانکار ثبت میشود.
- در زمان وصول وجه، حساب صندوق بدهکار و حساب دریافتنی بستانکار میگردد.
- شرکت «رها» :
- در زمان خرید، حساب موجودی کالا بدهکار و حساب پرداختنی بستانکار ثبت میشود.
- در زمان پرداخت، حساب پرداختنی بدهکار و حساب صندوق بستانکار میشود.
نحوه ثبت اسناد پرداختنی
1️⃣ ثبت اولیه :
هنگام صدور چک یا سفته به عنوان اسناد پرداختنی، حساب بانکی یا حساب اسناد پرداختنی بدهکار و حساب دریافتکننده (مانند تنخواه یا صندوق) بستانکار ثبت میشود.
2️⃣ تفکیک اسناد پرداختنی :
برای دقت بیشتر، میتوان اسناد پرداختنی تجاری و غیرتجاری را در ستونهای مجزا ثبت نمود. این کار به مدیریت دقیقتر بدهیها و برنامهریزی پرداخت کمک میکند.
3️⃣ ثبت چک خرج شده :
در صورت خرج شدن چک ، حسابهای مربوط به اسناد پرداختنی تجاری یا بستانکاران تجاری بدهکار و حسابهای مربوط به اسناد دریافتنی یا صندوق بستانکار میشوند. همچنین در زمان وصول یا برگشت چک، تغییرات لازم در حسابهای مرتبط اعمال میگردد.
نحوه ثبت اسناد دریافتنی
1️⃣ ثبت اولیه :
در زمان دریافت چک یا سفته به عنوان اسناد دریافتنی، حساب اسناد دریافتنی به عنوان بدهکار و حساب فروش یا درآمد مربوطه به عنوان بستانکار ثبت میشود.
2️⃣ مراحل وصول :
پس از وصول چک، در صورتی که مبلغ از بانک دریافت شود، حساب صندوق بدهکار و حساب اسناد دریافتنی بستانکار میگردد. در مواقعی که چک برگشت بخورد، ثبت حسابداری تغییر یافته و حساب اسناد در جریان وصول به کار میرود.
نقش خزانهداری در ثبت و کنترل اسناد
خزانهداری به عنوان یکی از زیرمجموعههای اصلی حسابداری، مسئول ثبت دقیق اسناد دریافتنی و پرداختنی و نظارت بر عملیات نقدینگی شرکت میباشد. از وظایف مهم خزانهدار میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
1️⃣ ثبت دقیق اسناد :
تمامی اسناد پرداختنی و دریافتنی در نرمافزارهای حسابداری توسط خزانهدار ثبت و کنترل میشوند.
2️⃣ کنترل مغایرتها :
بررسی و رفع مغایرتهای موجود در اسناد و اطمینان از صحت اطلاعات ثبت شده از وظایف حیاتی خزانهدار است.
3️⃣ تسویه چکها و اوراق بهادار :
خزانهدار مسئولیت صدور، دریافت، تسویه و یادآوری اسناد مدتدار مانند چکهای برگشتی را بر عهده دارد.
4️⃣ گزارشدهی :
ارائه گزارشهای دورهای دقیق از وضعیت اسناد دریافتنی، پرداختنی، چکهای برگشتی و معوقه به مدیر مالی و هیئت مدیره، از دیگر وظایف این واحد است.
با توجه به حساسیت ثبت اسناد و کنترل جریان نقدینگی، انتخاب یک خزانهدار امین و بهرهگیری از سیستمهای پیشرفته حسابداری، از اهمیت بالایی برخوردار است.
کاربرد نرمافزارهای حسابداری در ثبت اسناد
با توجه به پیچیدگیهای ثبت دستی اسناد و احتمال بروز خطاهای انسانی، استفاده از نرمافزارهای حسابداری مدرن، نقش بسیار مهمی در بهبود روند مدیریت مالی ایفا میکند.
1️⃣ ثبت دقیق بدون خطا :
نرمافزارهای حسابداری با انجام ثبت خودکار اسناد، از بروز خطاهای انسانی جلوگیری کرده و دقت بالایی در محاسبات تضمین میکنند.
2️⃣ صرفهجویی در زمان و نیروی انسانی :
ثبت و گزارشدهی خودکار اسناد باعث کاهش زمان مورد نیاز و نیاز به نیروی انسانی میشود.
3️⃣ کنترل و نظارت آسان :
اطلاعات ثبت شده به صورت دستهبندی و سیستماتیک نگهداری میشود که دسترسی و نظارت بر آنها را بسیار ساده میسازد.
4️⃣ حفظ امنیت اسناد :
ثبت دیجیتال اسناد خطرات مرتبط با اسناد کاغذی مانند گمشدن یا آسیب فیزیکی را از بین میبرد.
5️⃣ گزارشدهی دقیق :
امکان ارائه گزارشهای لحظهای و دقیق به مدیران مالی از دیگر مزایای نرمافزارهای حسابداری است.
6️⃣ ثبت خودکار اسناد :
استفاده از نرمافزارها در ثبت اسناد پرداختنی و دریافتنی، باعث میشود که تمامی عملیات ثبت، تسویه و گزارشدهی بهصورت خودکار انجام شده و خطاهای ناشی از ثبت دستی به حداقل برسد.
حسابها و اسناد دریافتنی در ترازنامه و داراییهای جاری
حسابها و اسناد دریافتنی به عنوان یکی از مهمترین اقلام دارایی جاری شرکت، در ترازنامه تحت عنوان «دریافتنیهای تجاری و غیرتجاری» و همچنین «زیر سرمایهگذاریهای کوتاهمدت» گزارش میشوند. در ادامه نکات اصلی مرتبط با این موضوع بیان شده است :
1️⃣ داراییهای جاری در ترازنامه
داراییهای جاری شامل تمامی اقلامی است که انتظار میرود طی یک سال به نقد تبدیل شوند. در این دستهبندی، حسابها و اسناد دریافتنی یا مطالبات، از جمله اصلیترین داراییها به شمار میروند. با توجه به اینکه بخش عمدهای از فروش شرکتها بهصورت نسیه انجام میشود، این مطالبات اهمیت ویژهای در گزارشهای مالی دارند.
2️⃣ طبقهبندی حسابها و اسناد دریافتنی
بر اساس بخشنامه جدید سازمان حسابرسی، در ترازنامه حسابها و اسناد دریافتنی به دو دسته تقسیمبندی میشوند:
- دریافتنیهای تجاری :
- نشاندهنده مطالبات ناشی از فروش کالاها و ارائه خدمات در فعالیت اصلی شرکت هستند.
- انتظار میرود معمولاً طی ۳۰ تا ۶۰ روز به نقد تبدیل شوند.
- دریافتنیهای غیرتجاری :
شامل مطالباتی است که خارج از فعالیت اصلی شرکت ایجاد میشود؛ مانند وامها یا مساعدههای اعطا شده به کارکنان.
همچنین، در یادداشتهای همراه ترازنامه، موارد فوق بهصورت دقیقتر شرح داده شده و در صورت وجود، سایر مطالبات مانند سودهای بانکی محققشده ولی دریافت نشده، نیز طبقهبندی میشوند.
3️⃣ سایر مطالبات و ذخیره مطالبات
همیشه بخشی از مطالبات به دلیل عدم وصول یا تأخیر در پرداخت باقی میماند. جهت شفافسازی، دو روش برای حذف یا ذخیره مطالبات مورد استفاده قرار میگیرد:
- حذف مستقیم مطالبات : پس از اطمینان از عدم وصول مطالبات، مستقیماً از حسابهای دریافتنی خارج شده و به حساب هزینه مطالبات سوختشده منتقل میشوند.
- روش ذخیرهگیری :
- درصدی از فروش یا مبلغ مشخصی از حسابهای دریافتنی به عنوان پیشبینی مطالباتی که احتمالا وصول نخواهند شد، ذخیره میشود.
- در این روش، در بدهکار حساب هزینه مطالبات مشکوک الوصول و بستانکار حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول (که یکی از حسابهای کاهنده دارایی است) ثبت میگردد.
- در ترازنامه، حسابهای دریافتنی به کسر این ذخیرهها درج میشوند.
این رویکرد باعث شفافیت بیشتر در گزارش وضعیت مالی شرکت و نشاندهنده واقعبینانهتر داراییهای جاری به مدیران و سهامداران میگردد.
جایگاه اسناد و حسابهای پرداختنی در ترازنامه
در واقع حسابهای پرداختنی به عنوان بدهیهای جاری شرکت در ترازنامه گزارش میشوند. این حسابها نشاندهنده تعهدات کوتاهمدت شرکت به تامینکنندگان و سایر طرفهای مرتبط هستند و نقش مهمی در محاسبه نقدینگی شرکت دارند. درج حسابهای پرداختنی به همراه سایر بدهیهای جاری، دید جامع و شفافی از وضعیت تعهدات مالی شرکت ارائه میدهد.
نکات کلیدی در مدیریت حسابهای دریافتنی و پرداختنی
برای بهبود مدیریت مالی و کنترل دقیق بدهیها و مطالبات، رعایت نکات زیر ضروری است:
1️⃣ تفکیک دقیق اسناد
- تفکیک اسناد تجاری از غیرتجاری :
تفکیک اسناد پرداختنی و دریافتنی بر اساس فعالیتهای تجاری و غیرتجاری، به مدیران کمک میکند تا برنامهریزیهای مالی بهتری داشته باشند. - تفکیک حسابهای پرداختنی و دریافتنی :
به دلیل اینکه این دو حساب به عنوان نقطه مقابل یکدیگر عمل میکنند، ثبت دقیق هر یک از آنها در دفاتر مالی الزامی است.
2️⃣ اهمیت زمانبندی تسویه
ثبت صحیح زمانهای فروش، دریافت و پرداخت به مدیریت جریان نقدینگی کمک کرده و باعث افزایش شفافیت در صورتهای مالی میشود.
3️⃣ نظارت دقیق خزانهدار
وظیفه نظارت و کنترل مغایرتهای موجود در اسناد بر عهده خزانهدار است؛ بدین ترتیب با ارائه گزارشهای دورهای، مشکلات احتمالی شناسایی و رفع میشوند.
4️⃣ استفاده از نرمافزارهای حسابداری
بهرهگیری از ابزارهای مدرن حسابداری، علاوه بر افزایش دقت ثبت، موجب صرفهجویی در زمان و منابع انسانی شده و امکان ارائه گزارشهای جامع و بهموقع را فراهم میکند.
جمع بندی
امروزه با توجه به پیچیدگیهای محیط اقتصادی و اهمیت مدیریت صحیح مالی، ثبت دقیق اسناد دریافتنی و پرداختنی از الزامات هر کسبوکار است. همانطور که در بخشهای قبل توضیح داده شد، تفاوتهای اساسی بین حسابهای دریافتنی و پرداختنی نه تنها بر جریان نقدینگی بلکه بر کلیت صورتهای مالی شرکت تأثیرگذار است.
ثبت و نظارت دقیق این اسناد توسط خزانهدار امین، همراه با استفاده از نرمافزارهای حسابداری مدرن، موجب کاهش خطاهای انسانی و بهبود شفافیت در گزارشدهی مالی میشود. از سوی دیگر، تفکیک صحیح بین اسناد تجاری و غیرتجاری به مدیران مالی کمک میکند تا بتوانند با برنامهریزی دقیق، کنترل بهتری بر بدهیها و مطالبات خود داشته باشند.
بهطور خلاصه، موارد زیر از نکات کلیدی در این زمینه به شمار میروند :
1️⃣ تعریف و تمایز بین حسابهای دریافتنی و پرداختنی به عنوان دارایی و بدهی جاری.
2️⃣ ثبت دقیق اسناد دریافتنی شامل چکهای مدتدار، سفته و برات در دفاتر حسابداری.
3️⃣ نحوه ثبت و تفکیک اسناد پرداختنی و کنترل صحیح آنها از طریق سیستمهای خزانهداری.
4️⃣ اهمیت استفاده از نرمافزارهای حسابداری جهت ثبت خودکار اسناد و ارائه گزارشهای دقیق.
5️⃣ جایگاه حسابهای دریافتنی به عنوان داراییهای جاری و حسابهای پرداختنی به عنوان بدهیهای جاری در ترازنامه.
6️⃣ رعایت زمانبندی تسویه حساب و نظارت مستمر توسط خزانهدار به عنوان یکی از عوامل کلیدی مدیریت مالی.
با اجرای دقیق این اصول و استفاده از ابزارهای مدرن، شرکتها میتوانند به سطح بالاتری از دقت و شفافیت در مدیریت مالی دست یابند. این امر موجب بهبود کارایی سازمان، کاهش هزینههای ناشی از اشتباهات حسابداری و افزایش اطمینان مدیران نسبت به وضعیت مالی شرکت خواهد شد.
سوالات متداول
در حسابداری دریافت و پرداخت، فروش نسیه چه اثری روی ثبتها دارد؟
با فروش نسیه، «حساب دریافتنی» ایجاد میشود و مبلغ آن بهعنوان مطالبات شرکت از خریدار ثبت میگردد.
در دریافت و پرداخت در حسابداری، خرید نسیه از تأمینکننده با چه حسابی کنترل میشود؟
خرید نسیه بهصورت «حساب پرداختنی» ثبت میشود و بهعنوان بدهی جاری، تعهد پرداخت شرکت را نشان میدهد.
در حسابداری دریافت و پرداخت، برای تضمین وصول مطالبات معمولاً چه مدارکی گرفته میشود؟
«اسناد دریافتنی» مثل چک مدتدار، سفته یا برات دریافت میشود و با اطلاعاتی مثل مبلغ و سررسید، پشتوانه مطالبات است.
در حسابداری دریافت و پرداخت، برای تضمین پرداخت به تأمینکنندگان چه اسنادی صادر میشود؟
«اسناد پرداختنی» معمولاً بهصورت چک یا سفته صادر میشود تا پرداخت مبلغ در زمان معین تضمین شود.
در دریافت و پرداخت در حسابداری، ماهیت اسناد دریافتنی و پرداختنی در دفاتر چگونه ثبت میشود؟
اسناد دریافتنی دارایی جاری و بدهکار است؛ اسناد پرداختنی بدهی جاری بوده و در دفاتر مالی بستانکار ثبت میشود.
دیدگاهتان را بنویسید