صورتحساب شمس چیست ؟
با اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان از ابتدای سال ۱۴۰۲، ساختار نظام مالیاتی کشور دستخوش تحولاتی اساسی شد. مودیان مالیاتی ملزم شدند از پایانههای فروشگاهی استفاده کرده، در سامانه مودیان ثبتنام نمایند و کلیه تراکنشهای خود را در قالب صورتحسابهای الکترونیکی گزارش دهند. با این حال، قانونگذار پیشبینی کرده که در برخی شرایط خاص، امکان صدور صورتحساب الکترونیکی برای مؤدی وجود نداشته باشد. در چنین مواقعی، استفاده از صورتحساب شمس بهعنوان یک راهکار قانونی مطرح شده است.
صورتحساب شمس چیست ؟
صورتحساب شمس که با عنوان صورتحساب غیرالکترونیکی یا صورتحساب کاغذی دارای شماره سریال سازمان امور مالیاتی نیز شناخته میشود،مخفف “صورتحساب شناسهدار معتبر سازمان امور مالیاتی” است. این صورتحساب یک سند مالی رسمی و غیرالکترونیکی (کاغذی) است که بهطور موقت و در شرایط خاص جایگزین صورتحساب الکترونیکی میشود.
برخلاف فاکتورهای کاغذی متداول صورتحساب شمس دارای شماره مالیاتی یکتا و قالب رسمی از پیش تعیینشده بوده و توسط سازمان امور مالیاتی تأیید و اختصاص داده میشود.هدف از طراحی صورتحساب شمس، حفظ تداوم فرآیند ثبت و گزارش فعالیتهای مالی مودیان در شرایط اضطراری است. بنابراین، این نوع صورتحساب تنها در موارد استثنایی و با رعایت ضوابط دقیق قانونی مجاز به استفاده است.
شرایط صدور صورتحساب شمس
صدور صورتحساب شمس تنها زمانی مجاز است که امکان صدور صورتحساب الکترونیکی برای مودی بهصورت رسمی و مستند سلب شده باشد. طبق ماده ۱۲ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، پنج وضعیت مشخص برای صدور این صورتحساب در نظر گرفته شده است:
1️⃣ حوادث غیرمترقبه: نظیر آتشسوزی، زلزله، سیل، جنگ یا آشوبهای داخلی.
2️⃣ سرقت تجهیزات مرتبط با صدور صورتحساب الکترونیکی.
3️⃣ قطع برق سراسری یا موضعی که فعالیت پایانه فروشگاهی را مختل کند.
4️⃣ نقص در شبکه پرداخت الکترونیکی: برای مثال، زمانی که مودی از کارتخوان بانکی به عنوان پایانه فروشگاهی استفاده میکند اما امکان ثبت صورتحساب وجود ندارد.
5️⃣ نقص فنی سختافزاری یا نرمافزاری: که به مدت حداکثر ۱۰ روز امکان صدور صورتحساب الکترونیکی را از مودی سلب کند.در تمامی این موارد، مودی موظف است حداکثر تا پایان روز اداری بعد از وقوع حادثه یا نقص، موضوع را از طریق کارپوشه خود در سامانه مودیان یا شرکتهای معتمد، به سازمان امور مالیاتی گزارش دهد.
شرایط استفاده از صورتحساب شمس
شرایط استفاده از صورتحساب شمس دقیق و محدودکننده است. این صورتحسابها تنها در بازه زمانی اختلال تاییدشده از سوی سازمان امور مالیاتی معتبرند. بلافاصله پس از رفع نقص یا حادثه، استفاده از صورتحساب شمس باید متوقف شود و مودی موظف به بازگشت به روند صدور صورتحساب الکترونیکی خواهد بود.
مودیانی که از چند پایانه فروشگاهی در یک مکان استفاده میکنند، در صورت بروز نقص در یکی از دستگاهها، حق استفاده از صورتحساب شمس را ندارند و باید از پایانههای دیگر برای صدور صورتحساب الکترونیکی بهره بگیرند؛ مگر اینکه همه پایانهها بهطور همزمان دچار اختلال شده باشند.
ثبت نام دوره رایگان حسابداری
مراحل صدور و دریافت صورتحساب شمس
فرآیند صدور صورتحساب شمس در شرایط اضطراری، تابع ضوابط مشخصی است که مودی باید بهدقت آنها را رعایت کند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی است.
1️⃣ اعلام حادثه یا نقص فنی
مودی مکلف است بلافاصله پس از بروز حادثه، نقص فنی یا اختلال غیرقابل اجتناب، مراتب را به سازمان امور مالیاتی گزارش دهد. این اعلام میتواند از یکی از دو مسیر زیر انجام شود:
- از طریق کارپوشه اختصاصی در سامانه مودیان
- یا از طریق شرکتهای معتمد مالیاتی که مجاز به اعلام وضعیت به نمایندگی از مودی هستند.
- عدم اعلام بهموقع، تخلف محسوب شده و مشمول جریمه طبق ماده ۱۲ قانون خواهد بود.
2️⃣ دریافت صورتحساب شمس
پس از ثبت حادثه، سازمان امور مالیاتی به یکی از دو روش زیر نسبت به ارائه صورتحساب شمس اقدام میکند:
- بارگذاری صورتحسابهای دارای شماره مالیاتی یکتا در کارپوشه مودی
- یا در صورت نیاز، از طریق شرکتهای معتمد مالیاتی که نقش واسطه در ارائه صورتحساب کاغذی استاندارد را ایفا میکنند.
صورتحسابهای ارائهشده:
- فقط برای همان دوره مالیاتی معتبرند
- دارای شماره اختصاصی مرتبط با مودی هستند
- در صورت عدم استفاده تا پایان دوره، باطل و غیرقابل تمدید خواهند بود
چنانچه تعداد صورتحسابهای اختصاصیافته کافی نباشد، مودی میتواند از طریق کارپوشه خود، درخواست صورتحسابهای اضافی ثبت کند. سازمان امور مالیاتی موظف است حداکثر ظرف ۲۴ ساعت به این درخواست پاسخ دهد.
📌نکته مهم : دریافت صورتحساب شمس بهمعنای دریافت فرم خام از سازمان نیست. مودی باید خود، فرم کاغذی را مطابق با الگوی رسمی و تأییدشده سازمان امور مالیاتی تهیه یا چاپ کند. این فرمها باید دارای شماره سریال مالیاتی یکتا، قالب استاندارد، و قابلیت رهگیری باشند. استفاده از فرمهای غیررسمی یا عمومی پذیرفته نیست و ممکن است منجر به رد دفاتر یا اعمال جریمه شود.
3️⃣ تکمیل، صدور و تحویل صورتحساب
پس از دریافت صورتحساب، مودی باید اطلاعات زیر را دقیق و کامل در آن وارد کند:
- نام و مشخصات خریدار
- شرح کالا یا خدمات ارائهشده
- مبلغ معامله و ارزش افزوده (در صورت مجاز بودن)
- شماره مالیاتی اختصاصی شمس
- تاریخ و شماره صورتحساب
- مهر و امضای فروشنده
مودی باید یک نسخه نزد خود نگه دارد و نسخه دیگر را به خریدار تحویل دهد. در صورتی که فروشنده اقدام به ثبت صورتحساب نکند، خریدار (چه مودی باشد و چه مصرفکننده نهایی) میتواند از طریق بستر الکترونیکی یا کارپوشه خود، صورتحساب را به سازمان گزارش دهد.
📌 نکته : در پایان دوره اختلال، مودی موظف است تمام صورتحسابهای شمس صادره را حداکثر تا ۱۰ روز کاری در سامانه مودیان ثبت کند. در صورت درخواست مودی و موافقت سازمان، این مهلت تا ۱۵ روز قابل تمدید است.
نحوه ثبت صورتحساب شمس
پس از صدور صورتحساب شمس، مودی موظف است آن را حداکثر تا ۱۰ روز کاری پس از رفع حادثه در سامانه مودیان ثبت کند. در صورت درخواست تمدید از سوی مودی و تأیید سازمان، این مهلت میتواند تا ۱۵ روز کاری افزایش یابد.همچنین، مودی موظف است حداکثر تا ۱۰ روز پس از پایان هر دوره مالیاتی، وضعیت صورتحسابهای شمس استفادهنشده را مشخص و به سازمان اعلام کند.
📌 نکته : مهم دیگر این است که دریافت مالیات بر ارزش افزوده هنگام صدور صورتحساب شمس ممنوع است. در صورت تخلف، مودی باید دو برابر مالیات دریافتی را بهعنوان جریمه پرداخت نماید
ویژگیهای الزامی صورتحساب شمس
صورتحساب شمس، برای آنکه قانونی تلقی شود، باید شامل تمامی اطلاعات الزامی باشد:
- شماره مالیاتی مودی و شماره سریال شمس
- نام و مشخصات خریدار و فروشنده
- تاریخ صدور
- شرح دقیق کالا یا خدمات، تعداد، قیمت واحد و مبلغ کل
- مبلغ مالیات بر ارزش افزوده (در صورت لزوم)
- مهر و امضای فروشنده
- همچنین، در صورتی که این صورتحسابها توسط فروشنده در سامانه ثبت نشوند، خریدار نیز میتواند از طریق کارپوشه یا بسترهای الکترونیکی نسبت به ثبت اطلاعات اقدام نماید .
قوانین مرتبط با صورتحساب شمس
استفاده از صورتحساب شمس مشمول الزامات قانونی زیر است:
✅ماده ۹ قانون پایانههای فروشگاهی استفاده از صورتحساب شمس در زمانهای غیرمجاز را تخلف دانسته و جریمههایی نظیر پرداخت ۲ برابر مالیات یا ۱ درصد فروش مربوطه (هرکدام که بیشتر باشد) را تعیین کرده است.
✅ثبت بهموقع صورتحسابهای صادره پس از رفع اختلال یک الزام قانونی است و عدم رعایت آن باعث تعلق جرایم مالیاتی میشود.
صورتحساب شمس تنها در صورت اعلام رسمی سازمان امور مالیاتی معتبر است. صرف وجود اختلال فنی بدون تأیید سازمان، مجوز استفاده محسوب نمیشود
جمع بندی
صورتحساب شمس یکی از اجزای حیاتی در ساختار جدید نظام مالیاتی کشور است که تنها در شرایط اضطراری جایگزین صورتحساب الکترونیکی میشود. این صورتحساب کاغذی، با شناسه مالیاتی یکتا و فرمت مشخص، تنها در بازههای زمانی مورد تأیید سازمان امور مالیاتی معتبر است و رعایت کامل قوانین مربوط به آن، برای حسابداران و مودیان مالیاتی ضرورتی انکارناپذیر دارد.
استفاده صحیح از صورتحساب شمس، مستلزم شناخت دقیق قوانین، رعایت مهلتها و بهرهگیری از سامانه مودیان است. در غیر این صورت، عدم تطابق با ضوابط موجب جریمههای سنگین و رد اسناد مالیاتی خواهد شد.
آیا صورتحساب شمس بدون ثبت در کارپوشه قانونی است؟
خیر، تا زمانی که در سامانه مودیان ثبت نشود، از نظر سازمان امور مالیاتی فاقد اعتبار است.
آیا پس از رفع نقص فنی میتوان حتی یک فاکتور شمس دیگر صادر کرد؟
خیر، استفاده از صورتحساب شمس پس از رفع مشکل، تخلف محسوب میشود.
اگر چند پایانه فروشگاهی فعال باشد و یکی دچار نقص شود، میتوان شمس صادر کرد؟
خیر، در این حالت باید از پایانههای سالم برای صدور صورتحساب الکترونیکی استفاده شود
آیا میتوان از فرمهای دستی قدیمی به جای صورتحساب شمس استفاده کرد؟
خیر، شمس فقط با شماره مالیاتی یکتا و فرمت تأییدشده سازمان معتبر است.
آیا دریافت مالیات بر ارزش افزوده همزمان با صدور صورتحساب شمس مجاز است؟
خیر، این کار تخلف بوده و جریمه دو برابر مبلغ دریافتی دارد.
اگر صورتحساب شمس استفاده نشود، باید اقدامی انجام داد؟
بله، تا ۱۰ روز پس از پایان دوره مالیاتی باید وضعیت استفادهنشدهها به سازمان اعلام شود.
دیدگاهتان را بنویسید