مالیات علی الراس چیست؟ انواع و نحوه محاسبه آن
مالیات علی الراس چیست ؟
مالیات علی الراس بهطور مستقیم بر اساس اطلاعات تخمینی، قرائن و شواهد موجود انجام شده و جایگزین روش خوداظهاری میشود. مالیات علی الراس، روشی استثنایی برای تعیین میزان مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی است که در مواردی خاص و با وجود شرایط قانونی مشخص به کار میرود. این روش زمانی اجرا میشود که امکان ارزیابی دقیق درآمد مودیان بهدلایل مختلفی مانند عدم ارائه اظهارنامه مالیاتی، ناقص بودن دفاتر و اسناد، یا وجود مغایرتهای مالیاتی وجود نداشته باشد.
در واقع، مالیات علی الراس به عنوان جایگزین روش خوداظهاری، مبتنی بر ارزیابی سازمان امور مالیاتی از طریق قرائن مالی، بررسی اطلاعات اقتصادی و تطبیق با فعالیتهای مشابه است. این روش بیشتر در مواقعی استفاده میشود که وضعیت مالی و حسابداری مودی شفاف نبوده و مدارک قابل اتکا برای بررسی دقیق در دسترس نباشد
انواع مالیات علی الراس
مالیات علی الراس را میتوان بر اساس نوع فعالیت اقتصادی و حوزه مشمول، به چند بخش اصلی تقسیم کرد که در زیر به تفصیل آن پرداخته میشود :
1️⃣مالیات علی الراس بر درآمد مشاغل
در این حالت، سازمان امور مالیاتی زمانی اقدام به محاسبه مالیات علی الراس میکند که اشخاص حقیقی یا صاحبان مشاغل فاقد دفاتر قانونی باشند یا دفاتر ارائهشده آنها مردود اعلام شود. در چنین وضعیتی، میزان درآمد و مالیات متعلقه با توجه به اطلاعات بانکی، میزان فروش، حجم معاملات و مقایسه با فعالان مشابه تعیین میشود.
2️⃣مالیات علی الراس بر شرکتها و اشخاص حقوقی
اگر شرکتها نتوانند دفاتر و اسناد مالی معتبر ارائه دهند یا مدارک آنها از نظر ممیزین مردود باشد، درآمد مشمول مالیات و در نهایت مبلغ مالیات علی الراس آنها به صورت تخمینی مشخص میشود. این محاسبات بر پایه فعالیتهای مشابه و دادههای اقتصادی ثبتشده انجام میگیرد.
3️⃣مالیات علی الراس بر حقوق کارکنان
در شرایطی که کارفرما اطلاعات کامل مربوط به حقوق و مزایای کارکنان را ارائه ندهد یا اطلاعات ارائهشده با اسناد و واقعیات مطابقت نداشته باشد، مالیات بر حقوق نیز ممکن است بهصورت علی الراس برآورد و مطالبه شود.
4️⃣مالیات علی الراس بر ارزش افزوده
این نوع از مالیات علی الراس زمانی اعمال میشود که مودیان اسناد خرید و فروش خود را ارائه نکنند یا اظهارنامههای مالیاتی آنها مورد تایید سازمان نباشد. در چنین مواردی، سازمان بر اساس نرخ سود معمول در صنف و برآورد فروش سالانه، مالیات ارزش افزوده را بهصورت علی الراس تعیین میکند.
مهمترین دلایل علی الراس شدن مالیات توسط سازمان امور مالیاتی
عوامل متعددی وجود دارند که ممکن است منجر به صدور برگ تشخیص مالیات به روش علی الراس شوند. این دلایل، بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم و دستورالعملهای اجرایی سازمان امور مالیاتی کشور، بهشرح زیر طبقهبندی میشوند :
1️⃣ عدم ارائه اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر
2️⃣عدم ارائه دفاتر قانونی یا مستندات قابل اتکا
3️⃣رد دفاتر مالیاتی توسط ممیزین بهدلیل مخدوش بودن یا عدم انطباق با اصول حسابداری
4️⃣تناقض در اطلاعات مالی موجود و گزارشهای بانکها یا سامانههای مالیاتی
6️⃣عدم ثبت صحیح تراکنشها در سامانه مؤدیان
7️⃣ عدم همکاری با مأموران مالیاتی در بازرسی یا ارائه اطلاعات
این موارد در صورتی که توسط سازمان امور مالیاتی تشخیص داده شوند، منجر به اعمال مالیات علی الراس و حذف اعتبار اظهارنامه خوداظهاری مودی خواهد شد .
روش محاسبه مالیات علی الراس
محاسبه مالیات علی الراس از سال 1398 دچار تحول شد و بر اساس طرح جامع مالیاتی، روشهای دقیقتری مبتنی بر دادهکاوی، تراکنشهای بانکی، اطلاعات درگاههای پرداخت، اظهارنامه ارزش افزوده، و سایر منابع معتبر انجام میشود. با این حال، ساختار کلی محاسبه علی الراس به شکل زیر است :
فرمول محاسبه :
درآمد مشمول مالیات = قرینه مالی × ضریب مالیاتی
ثبت نام دوره رایگان مالیاتی
قرینه مالیاتی
قرینه، شاخصی است که نمایانگر حجم فعالیت اقتصادی مودی در یک سال مالیاتی است و شامل مواردی مانند :
1️⃣مبلغ خرید سالانه
2️⃣ میزان فروش کالا یا خدمات
3️⃣هزینه اجاره محل فعالیت
4️⃣تعداد پرسنل شاغل
5️⃣ ارزش مواد اولیه مصرفی
ضریب مالیاتی
ضریب مالیاتی عددی است که از سوی سازمان امور مالیاتی با توجه به نوع فعالیت هر صنف و طبق آخرین جداول مصوب، برای محاسبه درآمد ناخالص و تعیین مالیات اعمال میشود. این ضرایب بر اساس میانگین سودآوری مشاغل مشابه تعیین شدهاند و در جدول ضرایب مالیاتی سالانه ارائه میشوند .
مثال عددی :
فرض کنید مودی دارای فعالیت خردهفروشی پوشاک است و سازمان مالیاتی بهدلیل عدم ارائه اظهارنامه، مالیات وی را به صورت علی الراس محاسبه میکند. قرینه مالیاتی برابر با مبلغ خرید سالانه او یعنی 4 میلیارد ریال در نظر گرفته شده است. طبق جدول ضرایب مشاغل، ضریب سود برای این شغل 30٪ اعلام شده :
درآمد مشمول مالیات = 4,000,000,000 × 0.30 = 1,200,000,000 ریال
اگر این مودی شخص حقیقی باشد، نرخ پلکانی مالیات برای وی لحاظ خواهد شد. برای مثال اگر نرخ مالیاتی برای این سطح از درآمد 20٪ باشد :
مالیات علی الراس = 1,200,000,000 × 0.20 = 240,000,000 ریال
مراحل صدور و رسیدگی به مالیات علی الراس
پس از محاسبه مالیات علی الراس، مودیان میتوانند نسبت به آن در مهلت مقرر قانونی اعتراض کنند . مراحل قانونی رسیدگی به این نوع اعتراضات به صورت زیر است :
1️⃣ اعتراض به برگ تشخیص مالیاتی (مهلت ۳۰ روز) : اعتراض در اداره امور مالیاتی توسط ممیز کل بررسی میشود.
2️⃣ارجاع به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی (مهلت ۲۰ روز) : در صورت عدم توافق، موضوع به هیئت متشکل از نماینده دارایی، قاضی و صنف مودی ارجاع میشود.
3️⃣رسیدگی در هیئت تجدیدنظر مالیاتی (مهلت ۲۰ روز) : در صورت استمرار اعتراض، بررسی مجدد توسط هیئت تجدیدنظر انجام میگیرد.
4️⃣رسیدگی در شورای عالی مالیاتی : رأی صادره نهایی خواهد بود؛ مگر اینکه ایراد شکلی یا قانونی در روند رسیدگی دیده شود.
5️⃣ ارجاع به ماده ۲۵۱ مکرر یا دیوان عدالت اداری : در موارد خاص با شرایط خاص، رسیدگی از مسیر ماده ۲۵۱ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم یا از طریق دیوان عدالت اداری ادامه مییابد .
میزان مالیات علی الراس و عوامل مؤثر در افزایش یا کاهش آن
نرخ نهایی مالیات علی الراس وابسته به متغیرهای مختلفی از جمله نوع فعالیت، ضریب سود صنفی، تخمین درآمد سالانه و نرخ مالیات قانونی است. بهطور کلی :
1️⃣نرخ مالیات اشخاص حقوقی : ۲۵٪ طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم
2️⃣نرخ مالیات اشخاص حقیقی : بین ۱۵٪ تا ۲۵٪ بهصورت پلکانی
3️⃣نرخ مالیات بر ارزش افزوده : ۹٪ (ترکیبی از مالیات و عوارض)
جریمهها، سود دیرکرد و هزینههای جانبی نیز ممکن است به این مبلغ اضافه شود.
تفاوت مالیات علی الراس با روش خوداظهاری
در روش خوداظهاری، مودی مالیاتی شخصاً اقدام به ثبت و ارسال اطلاعات درآمد، هزینه و سایر جزئیات عملکرد خود مینماید. این اطلاعات در اظهارنامه بررسی شده و در صورت تأیید، مبنای صدور برگ قطعی مالیات قرار میگیرد. اما در روش علی الراس، نبود شفافیت باعث حذف اعتبار خوداظهاری شده و سازمان مستقیماً با ارزیابی خود اقدام به تعیین مالیات میکند. رعایت مقررات قانونی، ثبت دقیق دفاتر، همکاری با ممیزان و ارسال بهموقع اظهارنامه، کلید جلوگیری از علی الراس شدن مالیات است.
نتیجهگیری
مالیات علی الراس بهعنوان ابزاری برای مقابله با عدم شفافیت مالی و فرار مالیاتی طراحی شده است، اما بهدلیل ماهیت تخمینی آن، ممکن است منجر به تضییع حقوق مودیان شود. از این رو، صاحبان مشاغل و شرکتها باید از طریق ثبت دقیق معاملات، تنظیم صحیح دفاتر و ارائه اسناد معتبر، هم از مالیات علی الراس پیشگیری کرده و هم از حقوق خود در مقابل برگهای مالیاتی غیرمنصفانه دفاع کنند.
دیدگاهتان را بنویسید