مرخصی ساعتی چیست ؟
مرخصی ساعتی در قانون کار
مرخصی ساعتی بخشی از مرخصی استحقاقی بوده و از میزان آن کسر میشود و فرد برای برخی کارهای روزانه از آن استفاده میکند که در کارگاهها و شرکتهای مختلف متفاوت است.در برخی شرکتها دو ساعت و برخی دیگر تا ۵ ساعت و حتی ۶ ساعت در روز هم مجاز است. در هر صورت جمع مرخصیهای ساعتی زمانی که به 8 ساعت برسد، یک روز مرخصی محسوب میشود.افراد معمولا در صورت وجود کارهای خیلی ضروری یا کارهای اداری که نیاز به مراجعه صبح دارد از این نوع تعطیلی کاری استفاده میکنند.
نکته دیگر اینکه اگر در شرکتی افراد ساعات کاری روز پنجشنبه را موظف باشند در طول هفته پر کنند و به صورت توافقی پنجشنبه تعطیل باشد ,بنابراین استفاده از مرخصی استحقاقی در طول هفته نیابد بیشتر از مجموع ساعات کاری موظفی گردد و اگر این میزان بیشتر از کل مرخصی استحقاقی در طول ماه شود در واقع حکم مرخصی بدون حقوق و کسر از کار را خواهد داشت. کارفرما میتواند برای آن ساعت بیمه هم پرداخت نکند .
ماده ۷۰ قانون کار میگوید، مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی منظور میشود. در برخی ادارات و سازمانها عنوان «مرخصی کمتر از دو ساعت و سه ساعت» برای انجام کارهای ضروری کارگران تعریف شده که بیش از آن، مرخصی یک روز کامل محاسبه میشود. این مرخصی قسمتی از مرخصی استحقاقی ماهانه می باشد. مرخصی استحقاقی با احتساب 4 روز جمعه جمعا 30 روز می باشد. و مرخصی مشاغل سخت و زیان آور 5 هفته می باشد.
مرخصی ساعتی چیست ؟
مرخصی ساعتی یکی از تسهیلات مهمی است که قانون کار برای کارکنان در نظر گرفته است. این نوع مرخصی، انعطافپذیری بیشتری به کارکنان میدهد و در عین حال به کارفرمایان این امکان را میدهد که نظم و بهرهوری محیط کار را حفظ کنند.
در جواب سوال مرخصی ساعتی چیست و در قانون کار چگونه تعریف میشود باید گفت که برای فهم دقیق مرخصی ساعتی در قانون کار باید آن را در کنار مرخصی استحقاقی دید. در قانون کار، کارمند در طول سال از مرخصی استحقاقی با حقوق برخوردار است و بخشی از این مرخصی میتواند به شکل ساعتی استفاده شود؛ به شرط اینکه از سقف مرخصی سالانه فراتر نرود. به همین دلیل، مرخصی ساعتی در عمل یعنی استفاده از بخشی از مرخصی روزانه.
هدف مرخصی ساعتی
این نوع مرخصی معمولاً برای مواردی مانند مراجعه به پزشک، انجام کارهای ضروری خانوادگی یا رسیدگی به مسائل اداری کوتاهمدت درخواست میشود.برخلاف مرخصی روزانه، هدف اصلی مرخصی ساعتی ایجاد فرصت برای کارکنان جهت مدیریت بهتر زمان شخصی و کاری است.
قوانین مرخصی ساعتی در قانون کار
پایه قانونی مرخصی ساعتی در ماده ۷۰ قانون کار جمهوری اسلامی ایران استوار است. در این ماده اشاره شده که هر مرخصی کمتر از یک روز کاری ، جزو مرخصی استحقاقی سالانه فرد محاسبه میشود . همچنین به موجب ماده ۲ آییننامه مرخصیها مصوب سال ۱۳۴۶ مرخصی ساعتی باید جمع و سپس به روز تبدیل شود و برای جلوگیری از هرگونه اختلافات، ثبت دقیق ساعات مرخصی ضروری است.
📌 نکته مهم
برخی کارفرماها و سازمانها ممکن است دستورالعملهای داخلی متفاوتی داشته باشند که باید با قوانین عمومی هماهنگ باشند. این موضوع به ایجاد هماهنگی بهتر و پیشگیری از هرگونه سوتفاهم کمک میکند.
نحوه محاسبه مرخصی ساعتی با مثال
محاسبه مرخصی ساعتی معمولاً به نسبت مرخصی استحقاقی سالانه و ساعات کاری روزانه انجام میشود. فرمول معمول در این خصوص به شرح زیر است :
📍 مثال عملی :
- اگر کارمند در یک ماه ۴ ساعت مرخصی ساعتی بگیرد، معادل نصف روز از مرخصی استحقاقی کسر میشود.
- اگر در همان ماه ۴ ساعت دیگر نیز مرخصی بگیرد، این مقدار جمع شده و یک روز کامل از مرخصی سالانه کم خواهد شد.
پیگیری دقیق ساعات استفادهشده و ثبت آن توسط کارفرما برای جلوگیری از اختلافات اهمیت بالایی دارد.
ثبت نام دوره رایگان حقوق و دستمزد
جدول انواع مرخصی کارگران
| نوع/موضوع | توضیح و کاربرد | میزان |
|---|---|---|
| مرخصی استحقاقی | مرخصی سالانه با حقوق؛ مبنای اصلی کسر مرخصی ساعتی | ۳۰ روز در سال (با احتساب جمعهها) / ۲۶ روز خالص + ۴ جمعه / ۲.۵ روز در ماه / ۱۹۲ ساعت در سال |
| مرخصی ساعتی در قانون کار | بخشی از مرخصی استحقاقی؛ برای ترک کار چندساعته | در بسیاری شرکتها حداقل ۳۰ دقیقه و حداکثر ۴ ساعت در روز؛ در برخی شرکتها ۲ تا ۵ یا ۶ ساعت در روز؛ جمع ۸ ساعت = یک روز مرخصی استحقاقی |
| مرخصی استعلاجی | تابع تأیید تأمین اجتماعی؛ جزء سوابق کار با تأیید سازمان | کمتر از ۷ روز در هر نوبت یا کمتر از ۱۵ روز در سال با تأیید پزشک معالج؛ ۱۵ تا ۶۰ روز با تأیید پزشک معتمد؛ بیش از ۶۰ روز با تأیید شورای پزشکی |
| مرخصی ازدواج/فوت اقوام درجه یک | مرخصی با حقوق و جدا از استحقاقی | ۳ روز با حقوق؛ غیرقابل انتقال |
| مرخصی حج | یکبار در طول کار برای حج واجب | یک ماه؛ اگر مرخصی استحقاقی ذخیره باشد میتواند استحقاقی باشد، در غیر این صورت بدون حقوق |
| مرخصی بدون حقوق | با موافقت کارفرما؛ قرارداد در تعلیق | حداکثر ۲ سال؛ همچنین «سقف یک ماه در طول سال» |
| مرخصی پاس شیر | مرخصی ساعتی برای مادران شیرده | روزانه ۱ ساعت تا دو سالگی نوزاد؛ برای دوقلو/چندقلو روزانه ۲ ساعت |
| ذخیره مرخصی | قابلیت انتقال محدود به سال بعد | کارگر: حداکثر ۹ روز ذخیره؛ کارکنان دولتی: تا سقف ۱۵ روز |
| فرمول مانده مرخصی | محاسبه مبلغ مرخصی باقیمانده | (کل مرخصی – ۹) × (حقوق پایه ÷ ۳۰) |
سقف مرخصی ساعتی و پیامدهای آن
طبق قانون مرخصی ساعتی در قانون کار زیر مجموعه مرخصی استحقاقی است و میزان مجاز کل مرخصی های استحقاقی برای افراد بدون احتساب جمعه ها26 روز در سال(30 روز با احتساب 4تا جمعه) می باشد. اگر یک کارمند از این حد فراتر رود، ساعات و یا روز های اضافی به عنوان مرخصی بدون حقوق ثبت میشوند.
📌 نکته های مهم :
✅ برای کارمندان : فراتر رفتن از سقف تعیینشده میتواند منجر به کسر از حقوق و کاهش مزایای شغلی شود.
✅ برای کارفرمایان : عدم مدیریت یا اطلاعرسانی شفاف ممکن است باعث نارضایتی کارکنان شود.
سقف مرخصی ساعتی در یک روز چگونه تعیین میشود ؟
✅ در بسیاری از شرکتها، کارمند میتواند حداقل ۳۰ دقیقه و حداکثر ۴ ساعت در یک روز مرخصی ساعتی بگیرد.
✅ اگر غیبت کارمند در یک روز بیش از ۴ ساعت باشد، مرخصی او یک روز کامل در نظر گرفته میشود.
در برخی شرکتها هم سقف روزانه متفاوت است و ممکن است ۲ ساعت یا تا ۵ ساعت و حتی ۶ ساعت در روز مجاز باشد. همچنین در بعضی ادارات و سازمانها عنوان «مرخصی کمتر از دو ساعت و سه ساعت» برای کارهای ضروری تعریف شده و بیش از آن، مرخصی یک روز کامل محاسبه میشود.
سقف مرخصی ساعتی در ماه و ارتباط با مرخصی استحقاقی
نکته کلیدی این است که مرخصی ساعتی بخشی از مرخصی استحقاقی است و از همان کسر میشود. بنابراین، سقف مرخصی ساعتی در نهایت به سقف مرخصی استحقاقی سالانه گره میخورد. اگر میزان مرخصی ساعتی از کل سهم مرخصی استحقاقی فراتر برود، آن بخش اضافه میتواند به عنوان غیبت بدون حقوق یا «حکم مرخصی بدون حقوق و کسر از کار» ثبت شود؛ و در این وضعیت حتی امکان دارد کارفرما برای آن ساعت بیمه هم پرداخت نکند.
تفاوت مرخصی ساعتی با مرخصی روزانه
مرخصی ساعتی و روزانه، هر دو زیرمجموعه مرخصی استحقاقی هستند ولی تفاوتهای مشخصی دارند :
مرخصی روزانه زمانی است که کارمند یک روز کامل در محل کار حاضر نمیشود و همان یک روز از مرخصی استحقاقی سالانهاش کسر میشود. اما مرخصی ساعتی فقط چند ساعت از همان روز کاری را پوشش میدهد و کسر آن هم متناسب با ساعتهای استفادهشده انجام میشود.
✅ در مرخصی روزانه : یک روز کامل از سهم مرخصی استحقاقی کم میشود.
✅ در مرخصی ساعتی : بخشی از روز کم میشود و معمولاً با نسبت مستقیم از همان مرخصی سالانه کسر میگردد.
| ویژگیها | مرخصی ساعتی | مرخصی روزانه |
|---|---|---|
| مدت زمان | کمتر از یک روز | یک روز کامل یا بیشتر |
| هدف | رفع نیازهای کوتاهمدت (دکتر، امور فوری) | استراحت طولانی یا سفر |
| انعطاف | بیشتر، قابل استفاده در بخشهای کوچکتر زمان | نیاز به برنامهریزی قبلی |
| نحوه محاسبه | بر اساس ساعت | بهصورت روزانه |
✅ مثالهای مرخصی ساعتی :
- مراجعه به پزشک.
- رسیدگی به کاری اداری فوری.
- همراهی خانواده در مواقع ضروری.
✅ مثالهای مرخصی روزانه :
- تعطیلات سالانه.
- انجام پروژههای شخصی.
- سفرهای طولانی.
نحوه ثبت و محاسبه مرخصی ساعتی در سیستم حضور و غیاب
یکی از مسئلههای مهم در مدیریت مرخصی ساعتی، ثبت دقیق و جلوگیری از خطا در محاسبه حقوق است. در سامانههای حضور و غیاب، ثبت مرخصی ساعتی و مرخصی روزانه جداگانه انجام میشود. کارمند میتواند از طریق پنل کاربری یا دستگاه حضور و غیاب، درخواست مرخصی را ثبت کند و سپس مدیر مستقیم یا واحد منابع انسانی درخواست را تأیید یا رد میکند.بعد از تأیید، نرمافزار زمان مرخصی را از ساعات کاری روز کسر میکند و آن را در گزارش نهایی درج میکند. در سیستمهای جدید، محاسبه ساعات اضافهکاری و مرخصی با دستگاه حضور و غیاب بهصورت دقیقتر انجام میشود.
مزایای استفاده از نرمافزار حضور و غیاب برای مدیریت مرخصی ساعتی
استفاده از نرمافزار حضور و غیاب، مدیریت مرخصی ساعتی را از حالت پراکنده و دستی خارج میکند و به یک روند شفاف و قابل پیگیری تبدیل میسازد. در سازمانهایی که تعداد کارکنان زیاد است، کنترل دستی مرخصیها عملاً سخت و خطاپذیر میشود؛ اما نرمافزارهای تخصصی این فرآیند را دقیقتر میکنند.
1️⃣ دقت در محاسبه زمان و حقوق : اختلاف ورود و خروج محاسبه میشود و در صورت نیاز، مرخصی ساعتی از سهم مرخصی سالانه کسر میگردد.
2️⃣ کاهش فرمهای کاغذی و محاسبات دستی : ثبت و تأیید با چند مرحله مشخص انجام میشود.
3️⃣ شفافیت و کاهش اختلافات : دادهها در سیستم ذخیره میشوند و قابل پیگیری هستند.
4️⃣ گزارشگیری دقیق : امکان گزارش ماهانه از میزان مرخصی ساعتی و الگوی تأخیر یا خروج زودتر فراهم میشود.
5️⃣ کاهش خطای انسانی با ابزارهای دقیقتر : استفاده از سیستمهای بیومتریک مثل اثر انگشت یا تشخیص چهره میتواند خطای انسانی را کاهش دهد و ثبت تردد را دقیقتر کند.
تصورات اشتباه و شفافسازیها در رابطه با مرخصی ساعتی
بعضی اشتباهات و تصورات نادرست درباره مرخصی ساعتی وجود دارند که باعث ابهام میشوند :
📌 تصور اشتباه ۱ :
“مرخصی ساعتی از مرخصی استحقاقی کسر نمیشود.”
این نادرست است. تمام ساعات یا روزهای مرخصی ساعتی از مرخصی استحقاقی سالانه کارمند کسر میشود.
📌 تصور اشتباه ۲ :
“مرخصی ساعتی در قانون کار بیش از ۴ ساعت معادل یک روز است.”
طبق قانون مرخصی ساعتی باید جمعآوری شده و سپس به روز تبدیل شود.
. تنها زمانی که تعداد ساعات به 7 ساعت و 20دقیقه برسد، یک روز محاسبه میشود.
نکات عملی برای کارکنان و کارفرمایان در مرخصی ساعتی
✅ نکات برای کارکنان :
- برنامهریزی کنید : از قبل درخواست مرخصی دهید تا اختلال در کار ایجاد نشود.
- پیگیری ساعات : میزان ساعات مرخصی استفاده شده را ثبت کنید.
- استفاده بهینه : مرخصی ساعتی را برای نیازهای ضروری حفظ کنید.
✅ نکات برای کارفرمایان :
- ایجاد سیاست شفاف : قوانین مرخصی ساعتی را در قوانین داخلی مشخص کنید و به کارکنان آموزش دهید.
- ثبت دقیق : از سامانههای مدیریت منابع انسانی برای پیگیری آسان ساعات استفادهشده استفاده کنید.
- ارتباط موثر : به کارکنان اهمیت قوانین و سقف مرخصی ساعتی را یادآوری کنید.
جمع آوری
مرخصی ساعتی ابزاری ارزشمند برای کارکنان است که به آنها امکان مدیریت بهتر روابط شخصی و کاری را میدهد. با رعایت ماده ۷۰ قانون کار و دستورالعملهای کارفرمایی، میتوان از این نوع مرخصی به صورت کارآمد و منصفانه استفاده کرد. تعامل و شفافیت میان کارکنان و کارفرمایان، کلید دستیابی به تعادل مطلوب در محیط کار است.
مرخصی ساعتی در قانون کار به عنوان بخشی از مرخصی استحقاقی معنا پیدا میکند و اگر در محدوده سهم مرخصی سالانه ثبت شود، مرخصی با حقوق محسوب میشود. در عین حال، سقف مرخصی ساعتی در بسیاری از محیطها به آییننامه داخلی و توافقها وابسته است و شرکتها ممکن است حداقل و حداکثرهای متفاوتی تعریف کنند.
سوالات متداول
مرخصی ساعتی بخشی از مرخصی استحقاقی است که برای انجام امور ضروری کوتاهمدت مثل مراجعه به پزشک یا مسائل اداری استفاده میشود.
به ازای هر 7 ساعت و 20 دقیقه ساعت مرخصی ساعتی، یک روز مرخصی استحقاقی از مجموع مرخصی سالانه کسر میگردد.
خیر، مگر اینکه این موضوع در آییننامه داخلی شرکت قید شده باشد. در غیر این صورت، ابتدا ساعات مرخصی جمع و سپس تبدیل به روز میشود.
این موضوع بستگی به سیاستهای داخلی شرکت دارد. اما معمولاً امکان انتقال یا پرداخت معادل آن وجود دارد.
اگر از سقف مرخصی استحقاقی عبور کند، ساعات اضافی میتواند غیبت بدون حقوق ثبت شود.
اگر درست ثبت شود و داخل سهم مرخصی استحقاقی باشد، روی حقوق ماهانه اثر منفی ندارد.
معمولاً باید درخواست در سامانه ثبت و توسط مدیر مستقیم یا منابع انسانی تأیید شود.
بله، با توجه به نیاز کاری و مقررات داخلی شرکت میتواند مخالفت کند مرخصی ساعتی چیست ؟
چگونه مرخصی ساعتی محاسبه میشود ؟
آیا مرخصی ساعتی بیش از ۴ ساعت یک روز محاسبه میشود ؟
آیا میتوان مرخصی ساعتی استفادهنشده را به سال بعد منتقل کرد ؟
اگر مرخصی ساعتی از حد مجاز بیشتر شود چه اتفاقی میافتد ؟
آیا مرخصی ساعتی از حقوق کم میشود ؟
آیا مرخصی ساعتی بدون تأیید مدیر قابل قبول است ؟
آیا کارفرما میتواند با مرخصی ساعتی مخالفت کند ؟
دیدگاهتان را بنویسید