شرایط قرارداد کارآموزی
در بازار کار ایران، قرارداد کارآموزی یکی از مهمترین ابزارهای ورود افراد فاقد سابقه کار به محیطهای حرفهای است. این قرارداد نهتنها به ارتقاء مهارتهای عملی افراد کمک میکند، بلکه از منظر قانونی نیز ساختاری دقیق دارد و مشمول مقررات مشخصی است. در این مقاله بهصورت کامل و تخصصی، کلیه شرایط قانونی قرارداد کارآموزی، انواع آن، نکات حقوقی، بیمه و دستمزد، و ضوابط تبدیل به قرارداد رسمی را بررسی میکنیم.
تعریف قانونی قرارداد کارآموزی
قرارداد کارآموزی توافقی مکتوب میان کارفرما و فردی است که بهمنظور یادگیری حرفه یا مهارت مشخصی، بهصورت تماموقت یا پارهوقت در محیط کار حضور مییابد. طبق ماده 112 قانون کار، دو نوع اصلی از کارآموزان تعریف شده است:
1️⃣افرادی که صرفاً با هدف یادگیری مهارت به مراکز آموزش یا کارگاهها مراجعه میکنند.
2️⃣نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سالهای که در قالب آموزش توأم با کار، تحت قرارداد رسمی در یک کارگاه بهکار گرفته میشوند.
بر اساس قانون، مدت زمان قرارداد کارآموزی نمیتواند از سه سال تجاوز کند و مشروط به رعایت شرایط سنی و حرفهای است.
انواع قرارداد کارآموزی
1️⃣قرارداد کارآموزی رایگان
اگرچه برخی کارفرمایان تصور میکنند امکان تنظیم قرارداد کارآموزی بدون پرداخت حقوق وجود دارد، قانون کار چنین توافقی را باطل میداند. هر فردی که در محیط کار فعالیت دارد، باید حداقل حقوق مصوب وزارت کار را دریافت کند، حتی اگر عنوان او «کارآموز» باشد.
2️⃣قرارداد کارآموزی بدون بیمه
طبق ماده 33 قانون تأمین اجتماعی، کارفرما موظف است کارآموز را بیمه کند. عدم بیمه، حتی با رضایت طرفین، تخلف قانونی محسوب شده و قابل پیگرد است.
3️⃣قرارداد کارآموزی بدون حقوق
در شرایطی خاص مثل دورههای آموزشی غیرمرتبط با کار یا دورههای دانشگاهی، ممکن است کارآموزی بدون پرداخت حقوق انجام شود. اما در صورت فعالیت واقعی در محل کار، پرداخت دستمزد الزامی است و نمیتوان صرفاً به آموزش اکتفا کرد.
4️⃣قرارداد کارآموزی توأم با کار
این نوع قرارداد رایجترین حالت قانونی برای نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ ساله است. ساعت کار در این نوع قرارداد حداکثر ۶ ساعت در روز بوده و کارآموز مشمول تمام مقررات کار نوجوانان میشود.
5️⃣قرارداد آموزشگاهی (مراکز فنی و حرفهای)
در این نوع از قرارداد که طبق ماده 118 قانون کار تنظیم میشود، آموزشگاه متعهد است که آموزش حرفهای را طبق استانداردهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام دهد. این قرارداد صرفاً آموزشی است و تعهدی برای استخدام ندارد.
شرایط عمومی قرارداد کارآموزی
برای تنظیم قانونی قرارداد کارآموزی، باید شرایط زیر رعایت شود:
1️⃣سن قانونی: حداقل ۱۵ و حداکثر ۱۸ سال تمام برای قراردادهای توأم با کار
2️⃣داشتن مدارک هویتی معتبر مانند شناسنامه یا کارت ملی
3️⃣ارائه رزومه یا سوابق آموزشی در صورت لزوم
4️⃣حضور منظم و رعایت نظم کاری
5️⃣داشتن سلامت جسمی و روانی متناسب با شغل مورد نظر
6️⃣نداشتن تعارض منافع یا اشتغال در جای دیگر
مفاد الزامی در تنظیم قرارداد کارآموزی
طبق دستورالعملهای قانونی، هر قرارداد کارآموزی باید شامل موارد زیر باشد:
1️⃣مشخصات کامل طرفین (نام، کد ملی، آدرس، تلفن)
2️⃣موضوع آموزش و شرح دقیق حرفهای که کارآموز فرا میگیرد
3️⃣مدت قرارداد و تاریخ شروع و پایان دوره
4️⃣محل آموزش یا اشتغال
5️⃣ساعات کاری مشخص و توافقشده
6️⃣میزان دستمزد (حداقل برابر با حقوق مصوب وزارت کار)
7️⃣تعهدات کارآموز شامل رعایت نظم، مقررات و اجرای وظایف
8️⃣تعهدات کارفرما شامل ارائه آموزش، بیمه، امکانات کاری و گواهی پایان دوره
9️⃣شرایط فسخ قرارداد، تأخیر، انصراف یا موارد اضطراری
🔟قوانین مرتبط با محرمانگی اطلاعات
وضعیت حقوقی کارآموزان شاغل و غیرشاغل
قرارداد کارآموزی برای دو دسته از افراد کاربرد دارد:
الف) کارآموزان شاغل
افرادی که کارمند رسمی یک شرکت هستند و برای ارتقاء مهارت به دوره کارآموزی اعزام میشوند.
✅ رابطه استخدامی آنها حفظ میشود
✅حقوق و بیمه همچنان برقرار است
✅این دوره جزو سوابق شغلی و بیمهای محسوب میشود
ب) کارآموزان غیرشاغل
افرادی که برای یادگیری یک مهارت خاص به صورت داوطلب به مراکز آموزش مراجعه میکنند.
✅معمولاً باید شهریه پرداخت کنند
✅تعهدی برای استخدام آنها وجود ندارد
✅اگر در محل کار فعالیت داشته باشند، کارفرما موظف به بیمه و پرداخت حقوق است
ثبت نام دوره رایگان حسابداری
شکایت از کارفرما در قرارداد کارآموزی | ضمانت اجرای قرارداد کارآموزی و رأی دیوان عدالت
در صورتی که کارفرما برخلاف مفاد قرارداد کارآموزی یا قانون کار، از بیمه کردن کارآموز، پرداخت حقوق یا رعایت محدودیتهای سنی و ساعات کاری خودداری کند، کارآموز میتواند شکایت خود را از دو مسیر پیگیری کند:
1️⃣از طریق اداره کار و هیئت تشخیص
مطابق ماده 157 قانون کار، کلیه اختلافات ناشی از قرارداد کارآموزی در صلاحیت هیئت تشخیص اداره کار است. کارآموز میتواند با ارائه مدارک (قرارداد، گواهی حضور، شاهد و…) حقوق خود را مطالبه کند.
2️⃣ارجاع به سازمان تأمین اجتماعی
اگر کارفرما از پرداخت حق بیمه در دوره کارآموزی امتناع کند، سازمان تأمین اجتماعی طبق ماده 39 قانون تأمین اجتماعی میتواند ضمن مطالبه جریمه و حق بیمه، سوابق بیمهای را نیز احیاء کند. شکایت کارآموز به صورت کتبی از طریق شعب تأمین اجتماعی قابل طرح است.
3️⃣شکایت به دیوان عدالت اداری
اگر کارآموز یا کارفرما نسبت به رأی هیئت حل اختلاف اعتراض داشته باشد، میتواند به موجب ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری، از تصمیم ادارات دولتی یا تأمین اجتماعی شکایت کند. در بسیاری از موارد، دیوان آرای ادارات را به دلیل تخلف در تشخیص مشمولیت بیمهای، نقض کرده است.
4️⃣تأثیر درج وجه التزام در قرارداد
در صورت درج شرط پرداخت خسارت یا وجه التزام در قرارداد، در صورت فسخ یکطرفه یا تخلف از شروط آموزش، کارفرما میتواند به استناد ماده 10 قانون مدنی، خسارات را از طریق دادگاه مطالبه کند. اما اگر چنین بندی ذکر نشده باشد، امکان مطالبه خسارت صرفاً در حدود قانون فراهم است.
ضوابط خاتمه، فسخ و تبدیل قرارداد کارآموزی
قرارداد کارآموزی ممکن است به یکی از روشهای زیر خاتمه یابد:
1️⃣اتمام مدت قرارداد: پایان دوره آموزشی طبق توافق اولیه
2️⃣فسخ از سوی هر یک از طرفین: در مواردی مانند عدم رعایت تعهدات، بیماری یا ترک کار
3️⃣تبدیل به قرارداد رسمی: در صورت رضایت کارفرما از عملکرد کارآموز، امکان تبدیل به نیروی دائمی وجود دارد، اما هیچ الزامی قانونی برای این تبدیل وجود ندارد
نمونه قرارداد رسمی کارآموزی توأم با کار (قابل استفاده در شرکتها و استارتاپها)
در ادامه یک نمونه قرارداد کارآموزی توأم با کار را میبینید که مطابق با بند ب ماده ۱۱۲ قانون کار و ماده ۸ دستورالعمل شرایط پذیرش دورههای کارآموزی تنظیم شده است. این قرارداد برای استفاده در شرکتهای خصوصی، استارتاپها و حتی سازمانهای دولتی مناسب است و تمامی بندهای لازم قانونی در آن گنجانده شده است. کارفرمایان و حسابداران منابع انسانی میتوانند از این نمونه بهعنوان مبنای قرارداد استفاده کنند.]
ماده 1 – مشخصات طرفین قرارداد
الف) کارفرما:
آقا/خانم/شرکت …….. به مدیریت …….. به شماره ملی/ثبتی …….. به نشانی …….. و شماره تماس …….. بهعنوان «کارفرما»
ب) کارآموز:
آقا/خانم …….. فرزند …….. شماره شناسنامه …….. شماره ملی …….. صادره از …….. ساکن …….. بهعنوان «کارآموز توأم با کار»
ماده 2 – موضوع و مدت قرارداد
آموزش توأم با کار در حرفه ……………. در محیط واقعی کسبوکار
مدت قرارداد: از تاریخ …/…/… لغایت …/…/… مطابق با استاندارد سازمان فنی و حرفهای (مثلاً 6 ماه)
ماده 3 – شهریه و دستمزد کار
کارآموز بابت آموزش مبلغ …….. ریال میپردازد و ماهانه …….. ریال از محل کار، به عنوان دستمزد دریافت میکند. بخشی از این مبلغ بابت شهریه کسر میگردد.
ماده 4 – ساعت و زمان حضور
ساعات کاری از …….. تا ……..، در روزهای شنبه تا چهارشنبه.
روزهای پنجشنبه، جمعه و تعطیلات رسمی تعطیل.
مرخصی استحقاقی: …….. روز در ماه.
ماده 5 – تعهدات کارآموز
- رعایت نظم، حضور مستمر و اجرای برنامه آموزشی
- پیروی از آییننامه داخلی
- اطلاعرسانی در صورت غیبت و ارائه مستندات
- در صورت غیبت یا عدم یادگیری، کارآموز مکلف به پرداخت شهریه خواهد بود.
ماده 6 – تعهدات کارفرما
- آموزش کامل توأم با کار مطابق ماده 2
- بیمه کارآموز از بدو شروع
- پرداخت دستمزد ماهانه پس از کسر شهریه
- ارائه مقررات و دستورالعملها بهصورت کامل پیش از امضا
ماده 7 – شرایط خاتمه یا فسخ قرارداد
الف) پایان مدت قرارداد
ب) فوت کارآموز
پ) از کارافتادگی یا ناتوانی جسمی
ت) بروز شرایط قهری یا غیرمترقبه
ماده 8 – جبران خسارت
در صورت تخلف کارآموز از مفاد قرارداد، کارفرما میتواند خسارت تعیینشده توسط کارشناس مالی را مطالبه نماید. همچنین، مبلغ …….. ریال وجه التزام بابت نقض قرارداد دریافت خواهد شد.
ماده 9 – حل اختلاف
اختلافات ابتدا از طریق سازش حلوفصل و در صورت عدم نتیجه، از طریق مراجع قانون کار پیگیری میشود.
ماده 10 – نسخ قرارداد
این قرارداد در …. نسخه با اعتبار واحد تنظیم شده و برای طرفین لازمالاجراست.
✍️ امضای طرفین:
کارفرما: ………………………….
کارآموز: ………………………….
شاهد اول: ………………………….
شاهد دوم: ………………………….
نقش قرارداد کارآموزی در بهرهوری سازمانی
از نگاه منابع انسانی و حسابداری سازمانی، استفاده از قرارداد کارآموزی یک ابزار مؤثر برای جذب و پرورش نیروهای مستعد است. کارفرما بدون ریسک بلندمدت، عملکرد فرد را میسنجد و در صورت رضایت، او را به تیم خود اضافه میکند. از سوی دیگر، کارآموز نیز با دریافت حقوق، بیمه، آموزش و تجربه واقعی، آماده ورود موفق به بازار کار میشود.
جمعبندی نهایی
قرارداد کارآموزی تنها یک سند آموزشی نیست، بلکه ابزاری رسمی و الزامآور در چارچوب قانون کار است. چه در قالب آموزش صرف، چه بهصورت توأم با کار، رعایت کامل شرایط قانونی، بیمه، دستمزد و ساختار مناسب قرارداد، نهتنها حقوق طرفین را حفظ میکند بلکه به بهبود کیفیت آموزش و جذب نیرو نیز کمک خواهد کرد. حسابداران، مدیران منابع انسانی و کارفرمایان باید تسلط کافی به این نوع قرارداد داشته باشند تا از بروز مشکلات حقوقی جلوگیری کنند.
❓ سوالات متداول درباره قرارداد کارآموزی
آیا میتوان با کارآموز بالای ۱۸ سال قرارداد کارآموزی توأم با کار بست؟
✅ خیر، قرارداد کارآموزی توأم با کار فقط برای افراد ۱۵ تا ۱۸ سال معتبر است. افراد بالای ۱۸ سال فقط مشمول قراردادهای آموزشی غیررسمی یا همکاری آزمایشی هستند.
آیا توافق طرفین بر عدم پرداخت حقوق یا بیمه در دوره کارآموزی معتبر است؟
✅ خیر، حتی با توافق کتبی، عدم پرداخت حقوق یا بیمه خلاف قانون کار و تأمین اجتماعی بوده و فاقد وجاهت قانونی است.
آیا قرارداد کارآموزی میتواند با فرد زیر ۱۵ سال منعقد شود؟
✅ خیر، طبق قانون کار ایران، اشتغال افراد زیر ۱۵ سال ممنوع است. هرگونه قرارداد با چنین فردی فاقد اعتبار است.
آیا مدت دوره کارآموزی جزء سوابق خدمت و سنوات کاری محسوب میشود؟
✅ اگر پس از اتمام دوره، کارآموز در همان مجموعه استخدام شود، مدت دوره کارآموزی با توافق طرفین میتواند به سوابق خدمت اضافه شود.
در صورت فسخ قرارداد توسط کارآموز، آیا کارفرما میتواند مطالبه خسارت کند؟
✅ فقط در صورتی که در متن قرارداد وجه التزام یا شرط جبران خسارت درج شده باشد، کارفرما میتواند مطالبه خسارت نماید.
دیدگاهتان را بنویسید