سرقفلی در حسابداری چیست؟
سرقفلی در حسابداری چیست ؟
سرقفلی (Goodwill) در حسابداری، مازاد ارزشی است که یک کسبوکار به دلیل داراییهای نامشهود خود مانند نام تجاری، مزیت رقابتی، تخصص منحصربهفرد کارکنان و حسن شهرت در بازار به دست میآورد. این دارایی زمانی شناسایی میشود که بهای خرید شرکت (یا بنگاه تجاری) فراتر از ارزش خالص داراییهای قابل تشخیص آن باشد.سرقفلی در ترازنامه شرکت خریدار بهعنوان یک دارایی نامشهود و غیرجاری ثبت میشود.
نکته مهم این است که تا زمانی که واحد تجاری خریدوفروش نشود، سرقفلی ثبتشدهای در دفاتر حسابداری نخواهیم داشت؛ زیرا بهتنهایی قابل تفکیک نیست و همواره بخش جداییناپذیری از ارزش کل واحد تجاری محسوب میشود. سرقفلی در حسابداری دارایی نامشهودی است که منافع اقتصادی آینده یک شرکت را نشان میدهد.
تفاوت سرقفلی و حق کسب و پیشه
در ایران، به ویژه در بحث املاک تجاری، دو واژه «سرقفلی» و «حق کسب و پیشه» وجود دارد که اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند؛ حال آنکه جنبه حقوقی و حسابداری آنها متفاوت است :
✅ سرقفلی
در عرف حقوقی املاک تجاری ایران، مبلغی است که مستأجر در ابتدای قرارداد اجاره میپردازد تا در طول مدت اجاره، امتیازهایی داشته باشد (مثلاً حق انتقال به غیر یا تمدید پیوسته اجاره). بر اساس قانون موجر و مستأجر ۱۳۷۶، سرقفلی بهصورت رسمی یا عادی قابل انتقال است.در حسابداری، بیشتر مفهوم بینالمللی آن (مازاد بهای تحصیل بر خالص داراییهای قابل شناسایی) مدنظر است.
✅ حق کسب و پیشه
ناشی از فعالیت تدریجی مستأجر در ملک تجاری و جذب مشتریان است.بر اساس قانون روابط موجر و مستأجر (بهویژه قانون سال ۱۳۵۶)، حتی پس از پایان اجاره، مستأجر میتواند به فعالیت خود ادامه دهد مگر اینکه مالک با پرداخت وجهی، تخلیه را درخواست کند. بیشتر ناظر بر حقوق مستأجر در ملک تجاری است و با گذشت زمان شکل میگیرد.
مفهوم و ماهیت سرقفلی در حسابداری چیست ؟
بسیاری از موسسات تجاری در ساختمانهایی فعالیت میکنند که مالکیت آنها متعلق به دیگران است؛ با این حال ارزش و اعتبار واحد تجاری جدا از ارزش مادی ملک دیده میشود. یک تاجر برای ادامه کار خود تا حد زیادی به استقرار در مکان اولیه وابسته است و سرقفلی بهعنوان حقی معنوی برای تقدم در اجاره محل و ادامه تجارت در همان محل معرفی میشود؛ حقی که جزء اموال غیرمنقول تبعی است.
سرقفلی در حسابداری داراییای است که مشهود و قابل لمس نیست و ماهیت آن بدهکار معرفی میشود. سرقفلی در حسابداری بهعنوان دارایی نامشهود در ترازنامه ثبت میشود و در بخش داراییهای غیرجاری نمایش داده میشود. در فروش سهام یک شرکت نیز سرقفلی بدهکار و حساب جاری شرکاء بستانکار ثبت میشود.
سرقفلی مجازی و سرقفلی واقعی
1️⃣ سرقفلی واقعی : مبلغی است که هنگام اجاره ملک تجاری در ابتدای قرارداد از مستأجر دریافت میشود و در دفاتر اسناد رسمی هم قابل ثبت است؛ با این پرداخت، مستأجر امتیاز یا حقوق مشخصی در ملک به دست میآورد.
2️⃣ سرقفلی مجازی : ارزشی است که مستأجر در طول مدت اجاره با فعالیت موفق، جذب مشتری و رونق کسبوکار به ملک اضافه میکند و معمولاً بهطور رسمی در دفاتر ثبت نمیشود. بااینحال، همین ارزش میتواند در تمدید یا انتقال محل، امتیاز بیشتری برای مستأجر به همراه داشته باشد.
ویژگیهای حق سرقفلی در حسابداری
1️⃣ حق سرقفلی یک حق مالی است.
2️⃣ سرقفلی جزء اموال غیرمنقول است و به ملک تجاری ارتباط مستقیم دارد.
3️⃣ سرقفلی یک حق شرعی و مورد تأیید شورای نگهبان معرفی شده است.
4️⃣ مبلغ سرقفلی با توافق مستأجر و موجر تعیین میشود؛ نقلوانتقال آن مشمول مالیات سرقفلی است.
5️⃣ سرقفلی قابل توقیف است و مبلغ آن میتواند ضمانت قراردادی باشد.
6️⃣ اصولاً سرقفلی توسط مستأجر قابل انتقال است.
انواع سرقفلی در حسابداری ( مثبت و منفی )
سرقفلی در حسابداری معمولاً به دو نوع «مثبت» و «منفی» طبقهبندی میشود :
1️⃣ سرقفلی مثبت
زمانی شکل میگیرد که مبلغ پرداختی برای خرید یک شرکت یا واحد تجاری، بیش از ارزش دفتری یا منصفانه خالص داراییهای آن باشد. این سناریو اغلب در کسبوکارهای موفق با شهرت خوب رخ میدهد.
📍 مثال : شرکتی دارای خالص داراییهای ۱۰۰ میلیون تومان (ارزش روز) است، اما خریدار برای مالکیت کامل آن ۱۵۰ میلیون تومان میپردازد. تفاوت ۵۰ میلیون تومانی، سرقفلی مثبت است.
2️⃣ سرقفلی منفی
در شرایطی به وجود میآید که قیمت خرید شرکت یا بنگاه تجاری، کمتر از ارزش دفتری خالص داراییهای آن باشد. این اتفاق معمولاً حاکی از مشکلات یا شرایط بحرانی شرکت است؛ مانند بدهیهای سنگین، ورشکستگی یا نیاز مبرم مالک به فروش سریع.
📍 مثال : شرکتی با خالص دارایی مشهود به ارزش ۱ میلیارد تومان، تنها با ۸۰۰ میلیون تومان به فروش میرسد. مازاد ۲۰۰ میلیون تومانی (۱ میلیارد منهای ۸۰۰ میلیون) سرقفلی منفی است.
عوامل مؤثر بر سرقفلی در حسابداری
عوامل موثر در سرقفلی در حسابداری که باعث میشود مبلغ خرید یک شرکت از ارزش دفتری داراییهای آن فراتر رود و سرقفلی را تشکیل دهد، عبارت است از :
1️⃣ شهرت و اعتبار برند : شرکتهایی با نام تجاری شناختهشده و بازار گسترده، ارزش بالاتری در بازار دارند.
2️⃣ موقعیت مکانی و دسترسی به مشتریان : برای املاک تجاری، نزدیکی به مناطق شلوغ و پرتردد موجب افزایش سرقفلی میشود.
3️⃣ پرسنل متخصص و مدیریت کارآمد : وجود نیروی کار توانمند و تصمیمات مدیریتی مطلوب، در سودآوری آینده تأثیر زیادی دارد.
4️⃣ مزیتهای انحصاری یا تکنولوژی خاص : حق ثبت اختراع، دانش فنی منحصربهفرد یا علائم تجاری معتبر از مهمترین دلایل ایجاد ارزش افزوده در کسبوکار هستند.
5️⃣ وفاداری مشتریان و تبلیغات مؤثر : جذب مشتریان دائمی و ایجاد شهرت خوب باعث میشود بهای کسبوکار در زمان خریدوفروش افزایش یابد.
نحوه ثبت سرقفلی در حسابداری
سرقفلی یک دارایی نامشهود بوده و در ترازنامه تحت داراییهای غیرجاری ثبت میشود. در موارد ورود شریک جدید یا خرید شرکت، چنانچه مازادی نسبت به ارزش خالص داراییهای واحد تجاری ایجاد شود، این مازاد در حساب «سرقفلی» ثبت میگردد.
بهعنوان نمونه در شرکتهای تضامنی، اگر شریک جدیدی مبلغی بیشتر از آورده سرمایه اسمی خود پرداخت کند، بخشی یا تمام این مازاد میتواند به حساب سرقفلی منظور شود (مشروط به اینکه واقعاً بابت شهرت و امتیاز شرکت باشد).
ثبت نام دوره رایگان حسابداری
محاسبه سرقفلی در حسابداری
محاسبه سرقفلی در حسابداری در تاریخ خرید یا تحصیل یک کسبوکار، از تفاضل «قیمت پرداختی خریدار» با «ارزش منصفانه خالص داراییهای شناساییشده بنگاه» به دست میآید :
سرقفلی = (مبلغ پرداختی خریدار) − ( ارزش منصفانه خالص داراییهای قابل شناسایی )
1️⃣ ارزش منصفانه داراییها : توسط کارشناس ارزیابی و با درنظرگرفتن قیمت بازار، برآورد میشود.
2️⃣ نوع مابهازای پرداختی : میتواند وجه نقد، سهام، ابزارهای مالکانه دیگر و حتی انتقال داراییها یا بدهیهای مشخص باشد.
3️⃣ خالص داراییها : مجموع داراییهای قابل شناسایی منهای مجموع بدهیها را گویند.
مبلغ سرقفلی و درصدهای آن
مبلغ سرقفلی با توجه به آیتمها و عوامل موثر، بین ۵۰ تا ۷۰ درصد از ارزش کل قیمت بازاری و عرفی و مبادلاتی محل کسب است. درصدهایی نیز به شکل زیر میباشد :
1️⃣ تا ۵۰ میلیون تومان: ۲ درصد
2️⃣ بیشتر از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان: ۱ درصد
3️⃣ بیشتر از ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان: ۰/۷۵ درصد
4️⃣ بیشتر از ۵۰۰ میلیون تومان: ۰/۵ درصد
همچنین در نظر گرفتن ۸۰ درصد از ارزش کل ملک نیز برای محاسبه سرقفلی یک ملک تجاری .
انتقال سرقفلی به مالک و موارد تخلیه
1️⃣ تغییر شغل بدون رضایت مالک
2️⃣ انتقال به غیر در نبود حق انتقال
3️⃣ تعدی و تفریط
4️⃣ عدم پرداخت اجارهبها طبق مهلتهای ذکرشده.
روشهای حسابداری سرقفلی
در استانداردهای حسابداری، دو روش عمده برای برخورد با سرقفل ( سرقفلی در حسابداری ) وجود دارد :
1️⃣ روش استهلاک سرقفلی (Goodwill Amortization) :
بر اساس این روش، سرقفلی مانند یک دارایی با عمر مفید معین تلقی و طی سالهای بعد مستهلک میشود. مبلغ استهلاک در هر دوره به عنوان هزینه در صورت سود و زیان شناسایی میگردد. در برخی استانداردهای قدیمی، عمر مفید سرقفلی حداکثر ۲۰ سال تعیین میشد؛ بااینحال امروزه بسیاری از استانداردهای بینالمللی روش استهلاک را برای سرقفلی کنار گذاشتهاند.
2️⃣ روش کاهش ارزش سرقفلی (Goodwill Impairment) :
طبق این روش (که در استانداردهای جدید بینالمللی نیز رایج است)، هرساله یا در بازههای منظم، ارزش منصفانه واحد تجاری و سرقفلی مورد ارزیابی قرار میگیرد. اگر مشخص شود ارزش دفتری سرقفلی از ارزش منصفانه آن بیشتر است، تفاوت بهعنوان هزینه کاهش ارزش در صورت سود و زیان ثبت میگردد. این روش، تصویر دقیقتری از واقعیت مالی شرکت ارائه میدهد اما پیچیدهتر و هزینهبرتر است.
| ردیف | کاهش ارزش سرقفلی در حسابداری |
|---|---|
| 1 | شناسایی واحد مولد وجه نقد؛ بخشی یا واحدی از شرکت یا ملک تجاری که سرقفلی به آن اختصاص دارد. |
| 2 | شناسایی ارزش آن برای بررسی منافع اقتصادی مربوط به آن. |
| 3 | مقایسه ارزش دفتری با ارزش واقعی و منصفانه؛ در صورت تایید کاهش ارزش، مبلغ بهعنوان هزینه در صورت سود و زیان ثبت میشود. |
تفاوت سرقفلی با سایر داراییهای نامشهود
سرقفلی برخلاف برخی داراییهای نامشهود (مانند حق اختراع، حق نشر، علائم تجاری و …) مستقل و قابل تفکیک نیست. داراییهای نامشهود دیگر را میتوان جداگانه شناسایی و حتی معامله کرد؛ اما سرقفلی همواره در خریدوفروش کل یک کسبوکار نمود مییابد. به همین دلیل:
✅ سرقفلی : تنها در زمان خرید یک بنگاه با قیمتی بالاتر از ارزش داراییهایش شناسایی میشود.
✅ داراییهای نامشهود : تفکیکپذیر (مثل برند یا حق اختراع) میتوانند حتی قبل از فروش کل شرکت نیز بهطور جداگانه در دفاتر ثبت یا معامله شوند.
جایگاه سرقفلی در شرکتهای تضامنی
در شرکتهای تضامنی، ورود یا خروج شرکا میتواند ثبت سرقفلی را ضروری کند. مثلاً اگر شریکی بخواهد با پرداخت مبلغی بیشتر از آورده سرمایه، وارد شرکت شود، مازاد پرداختی او که به دلیل شهرت و خوشنامی کسبوکار است، ممکن است در قالب سرقفلی شناسایی شود و به عنوان حقوحقوق شرکای قبلی در دفاتر ثبت گردد.
استاندارد حسابداری شماره 38 و ترکیب تجاری
در استاندارد حسابداری شماره ۳۸، «ترکیب تجاری» رویدادی معرفی شده که واحد تحصیلکننده در آن کنترل یک یا چند فعالیت را به دست میآورد. در تاریخ تحصیل، واحد تحصیلکننده باید داراییهای قابل تشخیص بهدستآمده، بدهیهای تقبلشده و منابع فاقد حق کنترل را شناسایی و از سرقفلی جدا کند.
نحوه تبدیل حق کسب و پیشه به سرقفلی
تبدیل حق کسب و پیشه به سرقفلی امکانپذیر نیست، زیرا این دو عنوان از نظر ماهیت و مبنای قراردادی با یکدیگر تفاوت دارند. دلیل اصلی این موضوع، تفاوت ساختار و نوع قراردادی است که هر یک بر پایه آن شکل میگیرد و آثار حقوقی متفاوتی ایجاد میکند. بنابراین نمیتوان حق کسب و پیشه را به سرقفلی تبدیل کرد و این عدم امکان، با استناد به تفاوت ماهیت این دو قرارداد بیان شده است.
حق سرقفلی در ایران
حق سرقفلی در قوانین سال ۱۳۵۶ و ۱۳۷۶ متفاوت بیان شده است. بر مبنای قانون موجر و مستأجر ۱۳۵۶، عقد اجاره اماکن تجاری به انقضای مدت خاتمه نمییابد و موجر تنها در برخی موارد حق تخلیه دارد. در ماده ۲۸ قانون روابط موجر و مستأجر ۱۳۵۶ نیز درباره حکم تخلیه با پرداخت حق کسب یا پیشه یا تجارت، تکلیف موجر برای پرداخت یا تودیع وجه معینه مطرح شده و در صورت عدم اقدام، حکم ملغیالاثر دانسته شده است.
در قانون سال ۱۳۷۶، سرقفلی با پرداخت مبلغی برای تمدید متمادی قرارداد اجاره بر طبق شرایط گذشته مطرح میشود. همچنین مستأجر میتواند برای اسقاط حقوق خود و تخلیه پیش از انقضای قرارداد، مبلغی تحت عنوان سرقفلی از موجر اخذ کند.
جمعبندی
سرقفلی در حسابداری، مازاد ارزشی است که از اعتبار، جایگاه مناسب، مشتریان وفادار و مزیتهای رقابتی یک واحد تجاری ناشی میشود. این دارایی نامشهود در هنگام خریدوفروش کل کسبوکار شناسایی میشود و نشاندهنده تفاوت میان قیمت معامله و خالص ارزش دفتری داراییهای قابل شناسایی است. سرقفلی میتواند مثبت (پرداخت بیشتر از ارزش داراییها) یا منفی (خرید زیر ارزش دفتری) باشد و در ترازنامه، تحت عنوان دارایی نامشهود منعکس شود.
در ایران، فهم تفاوت سرقفلی با حق کسب و پیشه از نظر حقوقی و حسابداری اهمیت بسزایی دارد. همچنین هنگام ثبت سرقفلی، باید بر اساس روشهای رایج حسابداری (استهلاک یا کاهش ارزش) اقدام کرد و سالانه بررسی نمود که آیا ارزش سرقفلی همچنان با واقعیت اقتصادی منطبق است یا خیر. این شیوه برخورد حسابداری، شفافیت صورتهای مالی را افزایش داده و به تصمیمگیری بهتر مدیران، سرمایهگذاران و ذینفعان کمک میکند.
سرقفلی در حسابداری چیست ؟
سرقفلی دارایی نامشهودی است که منافع اقتصادی آینده شرکت را علاوهبر داراییهای مشهود نشان میدهد و طبق IAS 38 مازاد قیمت پرداختی بر ارزش دفتری داراییهای قابلشناسایی است.
برای ثبت سرقفلی در حسابداری چند روش اصلی وجود دارد ؟
دو روش اصلی شامل استهلاک سرقفلی و کاهش ارزش سرقفلی است.
سرقفلی مثبت و منفی چه زمانی ایجاد میشود ؟
سرقفلی مثبت زمانی است که قیمت خرید بیش از ارزش دفتری داراییهای مشهود باشد و سرقفلی منفی زمانی است که ارزش دفتری شرکت کمتر از قیمت خرید باشد.
سرقفلی در ترازنامه کجا ثبت میشود ؟
سرقفلی بهعنوان دارایی نامشهود در بخش داراییهای غیرجاری ترازنامه ثبت میشود.
دیدگاهتان را بنویسید